Komonica
| ||
 Morfologia gatunku typowego – komonicy zwyczajnej | ||
Systematyka[1] | ||
Domena | eukarionty | |
Królestwo | rośliny | |
Klad | rośliny naczyniowe | |
Klad | Euphyllophyta | |
Klad | rośliny nasienne | |
Klasa | okrytonasienne | |
Klad | dwuliścienne właściwe | |
Rząd | bobowce | |
Rodzina | bobowate | |
Rodzaj | komonica | |
Nazwa systematyczna | ||
Lotus L. Sp. Pl. 773. 1 Mai 1753 | ||
Typ nomenklatoryczny | ||
Lotus corniculatus L.[2] | ||
Synonimy | ||
Anisolotus Bernh. ex Schltdl., Benedictella Maire, Bonjeanea Reichenbach, Dorycnium Miller, Heinekenia Webb ex Christ, Kerstania Rech. f., Miediega Bubani, 'Mullaghera Bubani, Scandalida Adanson, Tetragonolobus Scopoli[3][4] | ||
Komonica Berthelota
Komonica błotna
Lotus creticus
Komonica skrzydlatostrąkowa
Komonica (Lotus L.) – rodzaj roślin zielnych oraz półkrzewów należący do rodziny bobowatych. Obejmuje ponad 140 gatunków[5] występujących na całej kuli ziemskiej, z wyjątkiem Ameryki Północnej i Ameryki Południowej (tam tylko gatunki zawleczone). Rosną one na bagnach, łąkach i murawach, w miejscach piaszczystych i na klifach[6].
Spis treści
1 Rozmieszczenie geograficzne
2 Morfologia
3 Systematyka
4 Przypisy
Rozmieszczenie geograficzne |
Przedstawiciele rodzaju występują w Eurazji, Afryce, w Makaronezji (tu liczne endemity[7]), Australii i Oceanii (dwa gatunki endemiczne dla wysp Riukiu, Tajwan, Nowa Kaledonia, Vanuatu). Jako rośliny zawleczone przedstawiciele rodzaju obecni są także na kontynentach amerykańskich. Centrum zróżnicowania znajduje się w Europie (30 gatunków)[6] (zwłaszcza w rejonie Morza Śródziemnego[8]) i na makaronezyjskich wyspach atlantyckich[6].
W Polsce rosną w stanie dzikim cztery gatunki zaliczane do tego rodzaju[9][5]:
komonica błotna (Lotus pedunculatus Cav., syn. Lotus uliginosus Schkuhr)
komonica wąskolistna (Lotus tenuis Waldst. & Kit. ex Willd., syn. Lotus tenuifolius (L.) Rchb.)
komonica zwyczajna (Lotus corniculatus L.)
komonica skrzydlatostrąkowa, komonicznik skrzydlatostrąkowy (Lotus maritimus L., syn.Tetragonolobus maritimus (L.) Roth)
Morfologia |
- Pokrój
Rośliny zielne (jednoroczne i byliny) i rzadko krzewinki, osiągające do 1 m wysokości[6].- Liście
- Pierzaste, u większości gatunków pięciolistkowe, przy czym górne trzy listki skupione są na szczycie, a dolna para listków jest nisko osadzona – przypomina przylistki, które u roślin tego rodzaju są zredukowane – są drobne lub brak ich zupełnie[6][4]. W efekcie liście wyglądają pozornie jak trójlistkowe z przylistkami. Wszystkie listki są całobrzegie[10].
- Kwiaty
Motylkowe, wyrastają w przypominających główki baldachach liczących do 12 kwiatów. Przysadki rzadko liściowate, zwykle zredukowane do ciemnego gruczołka lub brak ich wcale. Podkwiatków brak. Działki zrośnięte w dzwonkowaty lub lejkowaty kielich, w liczbie 5, równej długości lub górne działki większe od innych. Płatki korony zwykle żółte (po zasuszenie często zieleniejąca), rzadziej białe, czerwone, różowe lub ciemnobrązowe. Dwa dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę (na grzbiecie wygiętą lub łukowatą, z długim dzióbkiem), dwa boczne odwrotnie jajowate skrzydełka, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Żagielek może być szeroko rozpostarty (kolisty, jajowaty lub romboidalny) lub z brzegami podwiniętymi. Wewnątrz kwiatu, a ściślej w łódeczce, znajduje się jeden siedzący słupek z jedną, równowąską, górną zalążnią zawierającą wiele zalążków. Szyjka słupka jest prosta lub powyginana, wolno zwęża się ku szczytowi i pod nim listewkowato rozszerzona. W kwiecie znajduje się 10 pręcików, z których dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę, jeden pręcik zaś, o bardzo krótkiej nitce jest wolny[6][4]. Spośród pręcików tworzących rurkę 5 jest dłuższych od pozostałych czterech[8].- Owoce
Strąki cylindryczne lub spłaszczone, zwykle długie, rzadziej jajowate, proste lub wygięte, gładkie lub oskrzydlone (gatunki z dawniej wyodrębnianego rodzaju Tetragonolobus)[6][4]. Strąki wewnątrz posiadają przegrody międzynasienne. Po dojrzeniu strąki pękają, a klapy się skręcają[10]. Nasiona kulistawe lub soczewkowate, gładkie lub rzadziej brodawkowate[4].
Systematyka |
Wyróżniane przez Krytyczną listę roślin naczyniowych Polski gatunki z rodzajów komonicznik (Tetragonolobus) i szyplin (Dorycnium) są według nowszych ujęć taksonomicznych włączane do rodzaju Lotus[3][5]. Obie te grupy są zagnieżdżone w drzewie filogenetycznym gatunków z rodzaju Lotus[7]. Z kolei tradycyjnie zaliczane do rodzaju Lotus niektóre gatunki tworzące klady odrębne wydzielone zostały w monotypowe rodzaje: Kebirita, Podolotus i Pseudolotus[7].
- Pozycja systematyczna rodzaju według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)
Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.[1]. W obrębie podrodziny należy do plemienia Loteae[3].
- Pozycja systematyczna rodzaju według systemu Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa Rosopsida, podklasa różowe, nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd strąkowce, rodzina bobowate, podrodzina Lotoideae Burnett, plemię Loteae DC., podplemię Lotinae (DC.) Wight & Arn., rodzaj komonica (Lotus L.)[11].
W systemie Reveala przyjętym w Crescent Bloom rodzaj Lotus obejmuje także gatunki rodzaju komonicznik i szyplin, traktowane jako synonimy rodzaju Lotus[11].
- Pozycja systematyczna rodzaju według systemie Cronquista (1981)
Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne (Magnoliopsida Brongn.), podklasa różowe Rosidae Takht., rząd bobowce Fabales Bromhead, rodzina bobowate Fabaceae Lindl.
- Wykaz gatunków[5]
Lotus aduncus (Griseb.) Nyman
Lotus aegaeus (Griseb.) Boiss.
Lotus aleppicus Boiss.
Lotus alpicola (Beck) "Miniaev, Ulle & Krytzka"
Lotus alpinus (DC.) Ramond – komonica alpejska
Lotus angustifolius Gouan
Lotus angustissimus L.
Lotus anthylloides Vent.
Lotus arabicus L.
Lotus arborescens Cout.
Lotus arenarius Brot.
Lotus argyrodes R.P.Murray
Lotus arinagensis Bramwell
Lotus armeniacus Kit Tan & Sorger
Lotus assakensis Brand
Lotus australis Andrews
Lotus azoricus P.W.Ball
Lotus becquetii Boutique
Lotus benoistii (Maire) Lassen
Lotus berthelotii Masf. – komonica Berthelota
Lotus biflorus Desr.
Lotus bollei H.Christ
Lotus borbasii Ujhelyi
Lotus borkouanus Quezel
Lotus broussonetii Ser.
Lotus brunneri Webb
Lotus burtii Borsos
Lotus burttii Borsos
Lotus callis-viridis Bramwell & D.H.Davis
Lotus callunetorum (Juxip) Miniaev
Lotus campylocladus Webb & Berthel.
Lotus candidissimus A.Chev.
Lotus chazaliei H.Boissieu
Lotus chihuahuanus (S. Watson) Greene
Lotus conimbricensis Brot.
Lotus conjugatus L.
Lotus corniculatus L. – komonica zwyczajna
Lotus coronillaefolius Webb
Lotus creticus L.
Lotus cruentus Court
Lotus cytisoides L.
Lotus delortii F.W.Schultz
Lotus digii Chrtkova
Lotus discolor E.Mey.
Lotus divaricatus Boiss.
Lotus drepanocarpus Durieu
Lotus dumetorum R.P.Murray
Lotus dvinensis Miniaev & Ulle
Lotus edulis L.
Lotus elisabethae Wissjul.
Lotus emeroides R.P.Murray
Lotus eremiticus A.Santos
Lotus eriophthalmus Webb & Berthel.
Lotus eriosolen (Maire) Mader & Podlech
Lotus frondosus Freyn
Lotus garcinii DC.
Lotus gebelia Vent.
Lotus glaber Mill.
Lotus glacialis (Boiss.) Pau
Lotus glareosus Boiss. & Reut.
Lotus glaucus Sol.
Lotus glinoides Delile
Lotus goetzei Harms
Lotus greenei Ottley
Lotus halophilus Boiss. & Spruner
Lotus hebecarpus J.B.Gillett
Lotus hebranicus Brand
Lotus hillebrandii H.Christ
Lotus hirtulus Cout.
Lotus hispidus DC.
Lotus holosericus Webb & Berthel.
Lotus hosackioides (Royle ex Benth.) Ali
Lotus jacobaeus L.
Lotus jolyi Batt.
Lotus krylovii Schischkin & Serg.
Lotus kunkelii (Esteve) Bramwell & D.H.Davis
Lotus lalambensis Schweinf.
Lotus lancerottensis Webb & Berthel.
Lotus lanuginosus Vent.
Lotus laricus Rech.f.
Lotus latifolius Brand
Lotus lebrunii Boutique
Lotus longesiliquosus R.Roem.
Lotus loweanus Webb & Berthel.
Lotus macranthus Lowe
Lotus macrotrichus Boiss.
Lotus maculatus Breitf.
Lotus maritimus L. – komonica skrzydlatostrąkowa, komonicznik skrzydlatostrąkowy
Lotus maroccanus Ball
Lotus mascaensis Burchard
Lotus mearnsii (Britton) Britton ex Greene
Lotus melilotoides Webb
Lotus michauxianus Ser.
Lotus mlanjeanus J.B.Gillett
Lotus mollis Balf.f.
Lotus namulensis Brand
Lotus norvegicus (Chrtkova) Miniaev
Lotus nubicus Baker
Lotus oliveirae A.Chev.
Lotus ononopsis Balf.f.
Lotus ornithopodioides L. – komonica seradelowata
Lotus oroboides (Kunth) Ottley
Lotus oxyphyllus Engl.
Lotus palaestinus (Boiss. & Blanche) Blatt.
Lotus palustris Willd.
Lotus parviflorus Desf.
Lotus peczoricus Miniaev & Ulle
Lotus pedunculatus Cav. (syn. L. uliginosus Schkuhr) – komonica błotna
Lotus peregrinus L.
Lotus plebeius (Brandegee) Barneby
Lotus polyphyllos Clarke
Lotus praetermissus Kupr.
Lotus preslii Ten.
Lotus pseudocreticus Maire & al.
Lotus purpureus Webb
Lotus purshianus (Benth.) Clem. & E.G. Clem.
Lotus pyranthus P.Perez
Lotus quinatus (Forssk.) J.B.Gillett
Lotus racemosus Sessé & Moc.
Lotus ramulosus M.E. Jones
Lotus rechingerii Chrtkova
Lotus repens (G. Don) Sessé & Moc. ex Standl. & Steyerm.
Lotus sativus (Hyl.) Büscher & G.H. Loos
Lotus schimperi Boiss.
Lotus schoelleri Schweinf.
Lotus sessilifolius DC.
Lotus simoneae Maire & al.
Lotus spartioides Webb & Berthel.
Lotus spectabilis Ser.
Lotus stenodon (Boiss. & Heldr.) Heldr.
Lotus stepposus Kramina
Lotus subbiflorus Lag.
Lotus subdigitatus Boutique
Lotus tenuis Waldst. & Kit. – komonica wąskolistna
Lotus tetragonolobus L. (syn.Tetragonolobus purpureus Moench) – głąbigroszek szkarłatny
Lotus tetraphyllus L.
Lotus tibesticus Maire
Lotus torulosus (Chiov.) Fiori
Lotus ucrainicus Klokov
Lotus weilleri Maire
Lotus wildii J.B.Gillett
Przypisy |
↑ ab Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
↑ Lotus. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-01-19].
↑ abc Lotus. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2010-02-05].
↑ abcde Lotus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-06-01].
↑ abcd Lotus. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-06-01].
↑ abcdefg Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 136. ISBN 0-333-74890-5.
↑ abc Galina V. Degtjareva, Tatiana E. Kramina, Dmitry D. Sokoloff , Tahir H. Samigullin, Graeme Sandral & Carmen M. Valiejo-Roman. New data on nrITS phylogeny of Lotus (Leguminosae, Loteae). „Wulfenia”. 15, s. 35 –49, 2008.
↑ ab Andreĭ Aleksandrovich Fedorov: Flora of Russia, Tom 6. CRC Press, 2002, s. 147-148.
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
↑ ab Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom VIII. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959, s. 84.
↑ ab Crescent Bloom: Systematyka rodziny Fabaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-18].
