Egftnjytyk

Sądowel
Kościół Matki Boskiej Królowej Świata w Sądowlu
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	górowski
Gmina	Wąsosz
Strefa numeracyjna	(+48) 65
Tablice rejestracyjne	DGR
SIMC	0377271
Położenie na mapie gminy Wąsosz Sądowel
Położenie na mapie Polski Sądowel
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego Sądowel
Położenie na mapie powiatu górowskiego Sądowel
51°35′47″N 16°36′47″E/51,596389 16,613056

Sądowel w granicach Wielkopolski na mapie według Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski^[1].

Fragment wsi z pomnikiem poległych w I wojnie światowej

Sądowel (niem. Sandelswalde) – integralna część wsi Lechitów w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie górowskim, w gminie Wąsosz. Miejscowość wchodzi w skład sołectwa Lechitów.

Nazwa |

Nazwa miejscowości pochodzi od polskiego słowa sąd^[2]. Niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniejsze zanotowane nazwy wsi w dokumencie z 1103 roku Sandowel oraz Sądowl podając ich znaczenie "Gerichtsort" - "miejscowość sądów"^[2].

Śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o śląskim nazewnictwie z 1896 roku wydanej w Bytomiu wymienia dwie nazwy: polską w formie "Sędziwój" oraz niemiecką w formie "Sandewalde". Cytuje on również szereg nazw zanotowanych w średniowiecznych, łacińskich dokumentach: 1103 Sandovel oraz Sandveli, 1155 Sandul oraz Sandoul, 1202 Sandoval, Zandovel oraz Zudowel^[3]. Nazwę powiązał on z popularnym w średniowieczu, staropolskim imieniem Sędziwoj, które nosili m.in. Sędziwój Pałuka lub znany polski alchemik - Michał Sędziwój. W wyniku procesów lingwistycznych "j" miało zamienić się w "l". Imię Sędziwój również zawiera w pierwszym części słowo "sąd" więc obie teorie nie są sprzeczne.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Zandawel^[4][5].

Historia |

Sądowel uznawany jest za jedną z najstarszych osad, a następnie pierwszych grodów kasztelańskich w tej okolicy. Bulla papieża Hadriana IV z 1155 wymienia Sądowel jako gród kasztelański, który był w posiadaniu biskupstwa wrocławskiego. Zapisy w kronikach odnotowują, że władza spoczywała w rękach przedstawicieli wielu polskich rodów m.in. Częstobór, Mojko, Przebysław i Trybut.

Miejscowość początkowo leżała w granicach Wielkopolski. W średniowieczu została zdobyta i w wyniku aneksji przyłączony do Śląska przez książąt śląskich. W 1217 miało miejsce w Sądowlu zawarcie pokoju pomiędzy księciem wielkopolskim Władysławem Laskonogim, a księciem śląskim Henrykiem I Brodatym w wyniku, którego miejscowość przypadła temu ostatniemu^[1].

Według hipotezy Krzysztofa Ożóga^[6] to właśnie w tej miejscowości miał miejsce w 1281 roku zjazd Piastów śląskich, na którym gospodarz, Henryk IV Probus łamiąc wszelkie zasady gościnności uwięził zaproszonych Henryka III, Przemysła II i Henryka V, chcąc uzyskać od nich ustępstwa polityczne. Gród uległ zniszczeniu w 1319 w wyniku walk Bolesława III, księcia brzeskiego.

Kościół katolicki wybudowano w miejscowości w XI wieku zaraz po wprowadzeniu chrześcijąństwa w Polsce. W wieku XVI został on zamieniony na protestancki^[7]. W II połowie XVIII w. kroniki odnotowały istnienie kościoła ewangelickiego, plebanii i szkoły.

W 1821 roku w miejscowości od nowa wybudowano kościoł protestancki. W XIX wieku miejscowość pod niemiecką nazwą Sandewalde oraz polską Sądowa Góra wymienia Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podając, że leży ona w powiecie górowskim (Guhrau). Notuje on również, że w 1842 roku znajdowało się w niej 10 domów z 73 mieszkańcami wśród, których był 1 katolik^[7].

Obecnie jest wsią niesołecką, sołectwo znajduje się w pobliskim Lechitowie.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa leszczyńskiego.

Zabytki |

 Osobny artykuł: Kościół Matki Boskiej Królowej Świata w Sądowlu.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt^[8]:

• kościół ewangelicki, obecnie rzym.kat. fil. pw. Matki Bożej Królowej Świata, z drugiej poł. XIX w.

Warte uwagi są dwa grodziska zlokalizowane na przeciwległych brzegach Baryczy oraz domy szachulcowe stanowiące zabudowę wsi.

Osoby urodzone w Sądowlu |

• W 1686 urodził się Adam Christian Thebesius;


• W 1824 urodził się Kuno Fischer.

Przypisy |

Bibliografia |

• BIP


• Glogow.pl, Sądowel


• Bogdan Zgodziński "Województwo leszczyńskie" Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1989 ​ISBN 83-01-07676-3​ s. 340


• Zygmunt Boras "Książęta Piastowscy Śląscy" Wydawnictwo Śląsk 1978 s. 137

Linki zewnętrzne |

• 
  Sandelswalde w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.

p • d • e Gmina Wąsosz Siedziba gminy: Wąsosz Miasto Wąsosz Wsie Baranowice Bartków Bełcz Górny Bełcz Mały Chocieborowice Cieszkowice Czarnoborsko Czeladź Wielka Dochowa Drozdowice Małe Drozdowice Wielkie Gola Wąsoska Górka Wąsoska Kamień Górowski Kąkolno Kowalowo Lechitów Lubiel Ługi Ostrawa Płoski Pobiel Rudna Mała Rudna Wielka Sułów Wielki Świniary Wiewierz Wiklina Wodniki Wrząca Śląska Wrząca Wielka Zbaków Dolny Zbaków Górny Osada leśna Sułów Wielki Integralne części wsi Borowna Czaple Jawor Kobylniki Marysin Młynary Podmieście Sądowel Stefanów Unisławice Zubrza