Egftnjytyk

Nadija Wiktoriwna Sawczenko Надія Вікторівна Савченко
Nadija Sawczenko podczas Warszawskich Targów Książki (2017)
kapitan
Data i miejsce urodzenia	11 maja 1981 Kijów, ZSRR
Przebieg służby
Siły zbrojne	Siły Zbrojne Ukrainy
Jednostki	3 Pułk Lotniczy
Główne wojny i bitwy	konflikt na wschodniej Ukrainie
Odznaczenia

Nadija Wiktoriwna Sawczenko
Nadija Sawczenko podczas procesu w Moskwie
Data i miejsce urodzenia	11 maja 1981 Kijów
Posłanka do Rady Najwyższej Ukrainy
Okres	od 19 listopada 2014
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Nadija Wiktoriwna Sawczenko (ukr. Надія Вікторівна Савченко;, ros. Надежда Викторовна Савченко; ur. 11 maja 1981 w Kijowie) – ukraińska wojskowa i polityk, porucznik, lotnik nawigator Bohater Ukrainy. Od 2014 posłanka do Rady Najwyższej Ukrainy.

Po aresztowaniu postawiono jej w Rosji zarzut zabójstwa dziennikarzy rosyjskiego publicznego radia i telewizji 17 czerwca 2014 roku pod Ługańskiem.

Życiorys |

Urodziła się 11 maja 1981 roku w Kijowie^[1]. Już w wieku 16 lat chciała być pilotem^[2], ale początkowo studiowała na kierunkach dekorator wnętrz i dziennikarstwo, po czym przerwała studia i zgłosiła się ochotniczo do wojska, w którym służyła w jednostce łączności wojsk kolejowych rejonu kijowskiego i jako komandos w Żytomierskiej Brygadzie Powietrznodesantowej. Służyła jako strzelec transportera opancerzonego w czasie misji w Iraku^[1]. Była jedyną kobietą w ukraińskim kontyngencie^[2]. Ukończyła studia na Charkowskim Uniwersytecie Sił Powietrznych im. Iwana Kożeduba^[1], po tym jak ministerstwo obrony pozytywnie odpowiedziało na jej petycję, aby dopuścić kobiety do studiów na tej uczelni^[2]. Następnie służyła w 3 Pułku Lotniczym w Brodach, latała jako nawigator bombowca Su-24 i śmigłowca bojowego Mi-24^[1].

Po rozpoczęciu walk w Donbasie wzięła urlop w jednostce wojskowej i zgłosiła się na ochotnika do ochotniczego batalionu „Ajdar”, z którym brała udział w walkach^[3]. W czerwcu 2014 roku została wzięta do niewoli przez prorosyjskich rebeliantów w trakcie walk w Gorłówce^[4], a 8 lipca poinformowano, że została osadzona w areszcie w rosyjskim Woroneżu pod zarzutem przyczynienia się do śmierci na wschodzie Ukrainy dwóch rosyjskich dziennikarzy^[3]. Według rosyjskich władz 17 czerwca miała nakierować telefonicznie ogień artyleryjski na dziennikarzy ubranych w hełmy i kamizelki z napisami „TV”, jednak rosyjskie materiały telewizyjne z tego dnia wyraźnie podkreślają, że dziennikarze ci wyruszyli tamtego dnia na front bez wyróżniającego ich oporządzenia^[5]. Według strony ukraińskiej bilingi jej telefonu wyraźnie wskazują, że nie było jej w miejscu, z którego płynęły koordynaty dla ukraińskiego ostrzału, oraz że w chwili tego ostrzału Sawczenko znajdowała się już w rękach prorosyjskich rebeliantów w Ługańsku^[6]. Władze rosyjskie utrzymywały przy tym, iż nie została ona wywieziona z terytorium ukraińskiego pod przymusem, ale że sama przekroczyła granicę^[3]. 28 października postawiono jej zarzut nielegalnego przekroczenia rosyjskiej granicy^[7]. Strona ukraińska – na podstawie materiałów filmowych oraz zarejestrowanych połączeń telefonicznych – utrzymuje, że Sawczenko została pojmana przez separatystów i następnie wywieziona do Rosji. Po przewiezieniu z Woroneża osadzono ją w więzieniu na moskiewskich Pieczatnikach^[5], a w październiku tego samego roku przewieziono na obserwację psychiatryczną, również w Moskwie^[3], w Instytucie Psychiatrii Sądowej im. Władimira Serbskiego^[7]. Obrońcy Sawczenko złożyli przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka skargę na jej aresztowanie^[5].

W sierpniu 2014 roku zgodziła się wystartować w ukraińskich wyborach parlamentarnych z list partii Batkiwszczyna^[7]. Sawczenko była główną twarzą kampanii wyborczej partii^[3] i zajmowała pierwsze miejsce na jej liście krajowej^[8], a Julia Tymoszenko zapowiedziała w kampanii wyborczej, że po wyborach Batkiwszczyna mianuje Sawczenko delegatem do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy^[7]. Decyzją sądu w Moskwie dzień po ukraińskich wyborach, 27 października, przedłużono jej areszt do 13 lutego 2015 roku^[3]. 19 listopada Sawczenko została oficjalnie zarejestrowana przez Centralną Komisję Wyborczą w Kijowie jako posłanka do Rady Najwyższej Ukrainy^[8].

15 grudnia rozpoczęła strajk głodowy protestując przeciwko porwaniu jej z terytorium Ukrainy i przetrzymywaniu w rosyjskim areszcie, z czasem zaczęła być przymusowo odżywiana przez kroplówkę. 9 lutego na stronie Nowej Gaziety pojawiła się petycja do prezydenta Rosji Władimira Putina w sprawie zwolnienia Sawczenko z aresztu^[9]. Stany Zjednoczone zapowiedziały, że uwolnienie Sawczenko to jeden z warunków zniesienia sankcji wobec Rosji^[7]. 26 stycznia 2015 r. została formalnie delegatem do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy^[10]. 30 lipca rozpoczął się proces Sawczenko, oskarżonej o świadome naprowadzenie ukraińskiego ognia na rosyjskich dziennikarzy i nielegalne przekroczenie granicy rosyjskiej. Oskarżenie zażądało kary 25 lat łagru. Tuż przed procesem wywieziono ją z moskiewskiego aresztu do więzienia w Nowoczerkasku^[6]. Z powodu stresu będącego wynikiem głodówki miała zdiagnozowane kamienie nerkowe^[11]. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w uchwale podjętej 9 marca 2016 r. wyraził głębokie zaniepokojenie losem i stanem zdrowia Sawczenko oraz wyraził głęboką solidarność z nią^[12]. 21 marca została uznana za winną współudziału zabójstwa dwojga dziennikarzy Antona Wołoszyna i Igora Korneluka^[13], a także nielegalnego przekroczenia granicy rosyjsko-ukraińskiej^[13], a 22 marca skazana na 22 lata łagru^[14]. 25 maja została wymieniona na dwóch skazanych na Ukrainie żołnierzy rosyjskiego GRU i powróciła samolotem prezydenta Ukrainy do kraju^[15].

Po uwolnieniu cieszyła się dużym poparciem społecznym, otrzymała tytuł Bohatera Ukrainy i była wymieniana jako pożądany kandydat do prezydentury. Sawczenko szybko roztrwoniła społeczne poparcie za sprawą nieprzemyślanych i ostrych wypowiedzi, m.in. popierając porozumienie z prorosyjskimi separatystami, proponując oddanie Krymu w zamian za odzyskanie Donbasu, chwaląc film Wołyń, oskarżając prezydenta Poroszenkę o szykowanie zamachu na jej życie czy krytykując nadmierny udział Żydów w życiu publicznym Ukrainy. Jej wezwania do dialogu z separatystami pozostały bez odpowiedzi, w związku z czym Sawczenko podjęła głodówkę. W grudniu 2016 r. została usunięta z partii Batkiwszczyna, bezpośrednią przyczyną było spotkanie z przywódcami separatystycznych „republik” w Mińsku. Od tego czasu działała w stworzonym przez siebie ruchu społecznym Runa^[16].

W marcu 2018 r. została aresztowana pod zarzutem przygotowania aktu terrorystycznego, zamiaru wysadzenia parlamentu, zabicia deputowanych, ataku na rezydencje prezydenta i innych wysokich urzędników, próby zmiany porządku konstytucyjnego państwa oraz werbowanie innych członków siatki. Według oskarżenia miała współpracować z liderami separatystycznych republik donieckiej i ługańskiej, by doprowadzić do powrotu Ukrainy pod wpływy Rosji^[17].

Ordery i odznaczenia |

• 
  Złota Gwiazda Bohatera Ukrainy – 2015^[18] (wręczona 2016)


• 
  Order Za Odwagę III stopnia – 2014^[19][20] (wręczony 2016)

Nagrody |

• 
  Nagroda Orła Jana Karskiego^[21]
  

Przypisy |