Monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Żyrowiczach
Monaster Zaśnięcia Matki Bożej Свята-Успенскі манастыр | |
 Widok ogólny | |
Państwo |  Białoruś |
Obwód |  grodzieński |
Miejscowość |  Żyrowicze |
Kościół | Rosyjski Kościół Prawosławny |
| Rodzaj klasztoru | stauropigialny |
Eparchia | stauropigia |
| Biskup nowogródzki i słonimski | Guriasz (Apalko) |
Klauzura | nie |
| Typ monasteru | męski |
| Obiekty sakralne | |
Sobór | Zaśnięcia Matki Bożej |
Cerkiew | św. Mikołaja |
| Cerkiew | św. Grzegorza |
Fundator | Aleksander Sołtan |
Styl | barokowy, klasycystyczny |
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego   Monaster Zaśnięcia Matki Bożej | |
Położenie na mapie Białorusi  Monaster Zaśnięcia Matki Bożej | |
 53°00′52″N 25°20′42″E/53,014444 25,345000 | |
Monaster Zaśnięcia Matki Bożej – prawosławny stauropigialny[1] męski klasztor w Żyrowiczach. Założony w 1493 na miejscu, gdzie w niewyjaśniony sposób miała pojawić się Żyrowicka Ikona Matki Bożej, w latach 1613–1839 należał do unickiego zakonu bazylianów.
Na terenie klasztoru mieści się siedziba Mińskiej Akademii Duchownej i seminarium duchownego[2].
Spis treści
1 Historia
1.1 Klasztor prawosławny
1.2 Klasztor unicki
1.3 Klasztor prawosławny
2 Galeria
3 Przypisy
Historia |
Klasztor prawosławny |
Według tradycji prawosławnej monaster w Żyrowiczach został ufundowany w celu upamiętnienia objawienia maryjnego[3], jakie miało miejsce w 1470[1]. Dwaj pastuszkowie zobaczyli wówczas na gruszy, w majątku Aleksandra Sołtana, ikonę Matki Bożej emitującą nadprzyrodzony blask[1]. Sołtan zabrał ikonę do swojego domu, lecz nie potraktował poważnie opowieści o jej pojawieniu się na drzewie. Na drugi dzień okazało się, że wizerunek ponownie pojawił się w pierwotnym miejscu. Sołtan nakazał wówczas wznieść w tym miejscu cerkiew Matki Bożej[1]. Ikona zyskała sławę cudotwórczej, Żyrowicze stały się miejscem pielgrzymek[1]. W 1493 przy cerkwi powstał monaster[1], uposażony przez Sołtanów[3]. W 1520 jego zabudowania zostały zniszczone w pożarze. Według tradycji ikona została cudownie uratowana i odnaleziona przez mieszkańców na kamieniu w Żyrowiczach[1].
Na miejscu zniszczonej cerkwi wzniesiony został kamienny sobór Zaśnięcia Matki Bożej, następnie wielokrotnie przebudowywany. W XVII w. wzniesiono także cerkiew na miejscu kamienia, gdzie odnaleziono ikonę po pożarze[1].
Klasztor unicki |
Po przejściu Sołtanów na katolicyzm rodzina ta zrzekła się prawa ktitorstwa w stosunku do monasteru żyrowickiego. W rezultacie w 1613 klasztor przeszedł z Kościoła prawosławnego we władanie unickiego zakonu bazylianów i przez kolejne dwa stulecia był znaczącym unickim ośrodkiem religijnym[3]. Przejęcie monasteru przez unitów odbiło się szerokim echem w Rzeczypospolitej[4].
W 1726 papież Benedykt XIII wyraził zgodę na koronację Żyrowickiej Ikony Matki Bożej jako cudownego obrazu. Koronacja nastąpiła w 1730. Ceremonii w klasztorze w Żyrowiczach przewodniczył unicki metropolita kijowski Atanazy Szeptycki[3]. W okresie administrowania klasztorem przez bazylianów został on rozbudowany, m.in. w 1760 wzniesiono nowy sobór Zaśnięcia Matki Bożej, w 1672 cerkiew Objawienia Pańskiego, a w 1700 cerkiew św. Jerzego[5]. W 1810 monaster został rezydencją greckokatolickich biskupów brzeskich. W 1828 powstało przy nim seminarium duchowne[3].
Klasztor prawosławny |
Po synodzie połockim w 1839, na mocy którego doszło do likwidacji unii na ziemiach litewskich i białoruskich, monaster ponownie przeszedł we władanie mnichów prawosławnych. Został również rezydencją prawosławnych biskupów wileńskich i litewskich, zaś działające w nim seminarium kształciło odtąd kandydatów na duchownych prawosławnych. Funkcje te monaster pełnił przez sześć lat, do 1845, następnie rezydowali w nim wikariusze tejże eparchii[3].
W XIX w. monaster był ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym, przyciągającym pątników przede wszystkim na święta Opieki Matki Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej. Klasztor prowadził szkołę psalmistów oraz placówkę kształcenia podstawowego. W II poł. XIX w. całość zabudowań monasterskich została wyremontowana. Zakonnicy prowadzili sierociniec dla chłopców[3].
W 1915 mnisi udali się na bieżeństwo, zabierając ze sobą cudowną ikonę Matki Bożej, klasztorne archiwum i część wyposażenia świątyń. Utensylia cerkiewne i ikony zdeponowano w piwnicy soboru Opieki Matki Bożej na Fosie w Moskwie, zaś archiwum w Noworosyjsku. W czasie I wojny światowej w monasterze stacjonowały wojska niemieckie, które zamieniły część zabudowań na więzienie, zaś ikonostas w cerkwi św. Mikołaja zniszczyły na opał[5].
Żyrowicka Ikona Matki Bożej
Po zakończeniu działań wojennych mnisi wrócili do Żyrowicz i ponownie zorganizowali wspólnotę. Na jej czele stanął archimandryta Tichon (Szarapow). W okresie międzywojennym funkcjonowanie klasztoru było utrudnione – Kościół katolicki domagał się przekazania mu majątku monasteru, zaś wojewoda nowogródzki traktował go jako ośrodek antypolskiej agitacji. Przełożony klasztoru faktycznie reprezentował poglądy zdecydowanie antypolskie i z tego powodu został ostatecznie zatrzymany, usunięty we wspólnoty i deportowany do Niemiec[6]. W 1921 większa część majątku klasztornego oraz jego budynków mieszkalnych i gospodarczych została przejęta przez państwo polskie (część otrzymała następnie parafia katolicka oraz szkoła rolniczo-leśna), przez co sytuacja materialna wspólnoty znacząco się pogorszyła[5]. W skład kompleksu klasztornego wchodziły wówczas sobór Zaśnięcia Matki Bożej, cerkwie Objawienia Pańskiego i św. Mikołaja oraz drewniana cerkiew św. Jerzego, jak również trzy budynki mieszkalne i kilka obiektów gospodarczych[5]. W 1934, gdy Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego poprosiło wojewodów o listę prawosławnych klasztorów, które ich zdaniem należałoby zlikwidować, wojewoda nowogródzki nie wskazał monasteru w Żyrowiczach, podkreślając, że jest on ubogi, a jego mieszkańcy nie prowadzą antypolskiej działalności[5]. Remonty świątyń, będących w bardzo złym stanie technicznym, dofinansowało starostwo w Słonimiu. W 1937 przełożony klasztoru, archimandryta Benedykt (Bobkowski), zainicjował organizowanie procesji z cudowną ikoną po okolicznych cerkwiach[5].
Klasztor w Żyrowiczach, jako jedyny męski monaster na Białorusi, był czynny także w okresie radzieckim[1]. Współcześnie (2013) jest klasztorem stauropigialnym, podlegającym bezpośrednio egzarsze Białorusi[1].
Galeria |
Monaster na obrazie Napoleona Ordy z 1876 r.
Monaster w 2. poł. XIX w.
Monaster w 2. poł. XIX w.
Monaster przed 1914 r.
Monaster przed II wojną światową
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w latach 30-tych XX w.
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej
Wnętrze soboru
Budynek klasztorny
Cerkiew Objawienia Pańskiego
Cerkiew Podwyższenia Krzyża św.
Cerkiew św. Grzegorza
Cerkiew-dzwonnica
Kaplica i święte źródło
Przypisy |
↑ abcdefghij Свято-Успенский Жировичский ставропигиальный мужской монастырь
↑ Минская Духовная Академия
↑ abcdefg Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 45–46. ISBN 978-83-7431-127-4.
↑ Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 258. ISBN 83-60456-02-X.
↑ abcdef Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 193–197. ISBN 978-83-7431-127-4.
↑ Grzegorz JacekG.J. Pelica Grzegorz JacekG.J., Kościół prawosławny w województwie lubelskim (1918–1939), Lublin: Fundacja Dialog Narodów, 2007, s. 394, ISBN 978-83-925882-0-7, OCLC 177030699 .
