Egftnjytyk

Parafia Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Cerkiew parafialna
Państwo	Polska
Siedziba	Werstok
Adres	Werstok 2 17-204 Dubicze Cerkiewne
Data powołania	XVII w.; koniec XVIII w.; 1940 (restytucja)
Wyznanie	prawosławne
Kościół	Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja	warszawsko-bielska
Dekanat	Kleszczele
Cerkiew	Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Filie	cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Opace Dużej
Proboszcz	ks. prot.[1] mgr Paweł Kuczyński
Wezwanie	Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Wspomnienie liturgiczne	14/27 września
Położenie na mapie gminy Dubicze Cerkiewne Cerkiew parafialna
Położenie na mapie Polski Cerkiew parafialna
Położenie na mapie województwa podlaskiego Cerkiew parafialna
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego Cerkiew parafialna
52°36′37,5″N 23°29′12,2″E/52,610417 23,486722
Multimedia w Wikimedia Commons

Parafia Podwyższenia Krzyża Pańskiego – parafia prawosławna w Werstoku, w dekanacie Kleszczele diecezji warszawsko-bielskiej.

Na terenie parafii funkcjonują 2 cerkwie:

• 
  cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Werstoku – parafialna


• 
  cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Opace Dużej – filialna

Historia |

Cerkiew filialna Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Opace Dużej

Parafia została erygowana prawdopodobnie w XVII wieku (według miejscowych przekazów pod wezwaniem Zaśnięcia Bogurodzicy), jakkolwiek najstarsza pisemna wzmianka o jej istnieniu (w przeszłości) pochodzi z 1766: „...w którym to Wersztoku, ich świadczą nasze dowody, była cerkiew ritus parochialna, ale z niedostateczną dla syntentacyi kapłanów sufficiencyą y exdotacyą, przeto w czasie upadła.”. Z dokumentów z wizyty generalnej w parafii w Dubiczach Cerkiewnych w 1726 wynika, że do tej parafii należała również wieś Werstok.

Fundatorem obecnie istniejącej cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego był właściciel dóbr werstockich, późniejszy kasztelan podlaski Józef Wilczewski. Świątynia została zbudowana w 1769, jako cerkiew filialna parafii w Dubiczach. W ostatnich latach XVIII w. była już świątynią parafialną, o czym świadczą księgi metrykalne z lat 1798–1801. W 1869 i na początku XX w. cerkiew była rozbudowywana.

W 1900 parafia w Werstoku należała do dekanatu Wysokie Litewskie w nowo powstałej eparchii grodzieńskiej. W skład parafii wchodziły wsie Werstok, Długi Bród, Gurzynów Bród, Kruhłe, Kuraszewo, Łozice, Pasieczniki Małe, Piaski, Policzno, Starzyna, Wiluki, Wojnówka, Wołkostawiec oraz osada Grabowiec, osada leśna Zabagonie i leśniczówka Jakubowo^[2]. W 1905 parafia liczyła 1761 wiernych. Na jej terenie działało w tym czasie 5 szkół gramoty i jedna szkoła ludowa. Działalność parafii została przerwana w 1915 – w wyniku działań wojennych większość miejscowej ludności udała się w głąb Rosji.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i powrocie ludności prawosławnej z bieżeństwa, nowe władze nie zgodziły się na reaktyawcję parafii. Przez cały okres międzywojenny wierni z Werstoka byli dołączeni do parafii w Omelańcu (obecnie ta miejscowość znajduje się na Białorusi).

Parafia w Werstoku usamodzielniła się w 1940. W 1954 liczyła 1258 wiernych. Po 1950 na należącym do parafii cmentarzu w Opace Dużej wzniesiono drewnianą cerkiew Narodzenia Bogurodzicy (poświęconą 21 września 1966). W latach 80. XX w. zbudowano murowany, piętrowy dom parafialny. W tym samym okresie odrestaurowano XVIII-wieczne ikony znajdujące się w cerkwi parafialnej. Sama świątynia została gruntownie wyremontowana w latach 2013–2014; w tym czasie przeprowadzono też remont domu parafialnego, budynków gospodarczych oraz cerkwi filialnej.

Obecnie w skład parafii wchodzą wsie: Werstok, Biała Straż, Długi Bród, Górny Gród, Kuraszewo, Opaka Duża, Pasieczniki Małe, Piaski, Policzna, Starzyna, Wiluki, Wojnówka, Zabagonie oraz osady: Bobinka, Klakowo i Krągłe. W 2013 do parafii należało około 380 osób^[3]. Parafia posiada ponad 30 ha gruntów oraz 2 cmentarze: w Werstoku i Opace Dużej.

Wykaz proboszczów |

W okresie carskim |

• 1839–1842 – ks. Antoni Pańkowski
  


• 1843–1852 – ks. Ludwik Szwedowski


• 1864–1873 – ks. Józef Żukowski


• 1873–1875 – ks. Dawid Kaczanowski


• 1875 – ks. Bazyli Sitkiewicz


• 1875–1889 – ks. Antoni Biegałowski


• 1890–1894 – ks. Teodor Dietiejewski


• 1894 – ks. Teodor Chrucki


• 1894–1896 – ks. Włodzimierz Doroszewski


• 1904 – ks. Adam Andruszkiewicz


• 1905–1907 – ks. Jakub Miedwiedkow


• 1911–1912 – ks. Eugeniusz Marusow


• 1913 – ks. Paweł Kuszniew


• 1913 – ks. Antoni Jaroszewicz

Administratorzy |

• 1928–1930 – ks. Aleksander Lulkowski


• 1930–1931 – o. Ezechiel (Borycz)


• 1931–1932 – ks. Aleksander Diukow


• 1933 – ks. Łukasz Kuryłowicz


• 1933–1938 – ks. Michał Bożeranow


• 1938–1939 – ks. Tymoteusz Mackiewicz


• 1939–1941 – ks. Eufemiusz Maksimczuk (od 1940 proboszcz)

Po restytucji parafii |

• 1943–1946 – ks. Jan Łapko


• 1946–1950 – ks. Jan Bliźniak


• 1950–1978 – ks. Grzegorz Paszczewski


• 1979–1981 – ks. Antoni Czapko


• 1981–1982 – ks. Eugeniusz Chodakowski


• 1982–1983 – ks. Piotr Oliferuk


• 1983–1985 – ks. Stefan Jakimiuk


• 12.07.1985 – 9.08.1988 – ks. Jerzy Kos


• 1994 – 1.08.1996 – ks. Jan Gacuta


• 1.08.1996 – 1.02.2012 – ks. Józef Wojciuk


• od 1.02.2012 – ks. Paweł Kuczyński

Przypisy |

Bibliografia |

• 
  Kalendarz Prawosławny 2015, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, ss.158–162


• 
  Kalendarz Prawosławny 2018, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s.191


• Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX–XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012