Województwo śląskie
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
Państwo | |||||||||||||
| Kod ISO 3166-2 | PL-SL | ||||||||||||
TERYT | 24 | ||||||||||||
| Siedziba wojewody i sejmiku | Katowice | ||||||||||||
Wojewoda | Jarosław Wieczorek | ||||||||||||
Marszałek | Wojciech Saługa | ||||||||||||
| Powierzchnia (2015) | 12 333,09 km² | ||||||||||||
| Populacja (30.06.2016) • liczba ludności | 4 564 394[1] | ||||||||||||
| • gęstość | 370,1 os./km² | ||||||||||||
Urbanizacja | 77,6% | ||||||||||||
Tablice rejestracyjne | S | ||||||||||||
Adres Urzędu Wojewódzkiego: ul. Jagiellońska 25 40-032 Katowice | |||||||||||||
Adres Urzędu Marszałkowskiego: ul. J. Ligonia 46 Katowice | |||||||||||||
| Podział administracyjny | |||||||||||||
| |||||||||||||
Położenie na mapie Polski | |||||||||||||
Strona Urzędu Wojewódzkiego | |||||||||||||
Strona Urzędu Marszałkowskiego | |||||||||||||
Portal | |||||||||||||
Województwo śląskie – jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski o powierzchni 12 333,09 km², położona na obszarze Niziny Śląskiej, Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Kotliny Oświęcimskiej, Pogórza Zachodniobeskidzkiego, Beskidów Zachodnich. Obejmuje wschodnią część Górnego Śląska i zachodnią część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie, Zagłębie Krakowskie, Żywiecczyznę i Częstochowę. Zamieszkuje je 4,57 mln osób[2]. Jest województwem o najwyższym stopniu urbanizacji i gęstości zaludnienia. Siedzibą władz województwa są Katowice.
Województwo śląskie jest jedynym województwem w Polsce, w którym jest więcej miast na prawach powiatu (19) niż powiatów (17). Na jego terenie funkcjonuje jedyny w Polsce związek metropolitalny - Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia.
Spis treści
1 Historia
2 Geografia
2.1 Położenie administracyjne
2.2 Położenie fizycznogeograficzne
2.3 Położenie historyczne
2.4 Topografia
3 Podział administracyjny
4 Urbanizacja
5 Demografia
6 Gospodarka
6.1 Przemysł
6.2 Rolnictwo
7 Transport
7.1 Transport drogowy
7.2 Transport kolejowy
7.2.1 Tabor kolejowy
7.3 Transport lotniczy
7.4 Transport wodny
8 Media
8.1 Telewizja
8.2 Stacje radiowe
9 Kultura
10 Turystyka i wypoczynek
11 Przyroda i jej ochrona
12 Nauka i oświata
13 Religia
14 Sport
14.1 Biathlon
14.2 Hokej na lodzie
14.3 Łucznictwo
14.4 Pétanque
14.5 Piłka nożna
14.6 Siatkówka
14.7 Skoki narciarskie
14.8 Żużel
14.9 Obiekty sportowe
15 Administracja i polityka
15.1 Samorząd wojewódzki
15.2 Administracja rządowa
15.3 Wojewodowie śląscy
16 Bezpieczeństwo publiczne
16.1 Wojsko
17 Zobacz też
18 Uwagi
19 Przypisy
20 Linki zewnętrzne
Historia |
Województwa z lat 1975-1998 z granicą obecnego województwa śląskiego
Po raz pierwszy województwo śląskie powołano w II Rzeczypospolitej. Posiadało ono dużo szerszy zakres kompetencji niż inne ówczesne polskie województwa i obejmowało wszystkie historyczne ziemie Górnego Śląska, które znalazły się w międzywojennej Polsce (m.in. Katowice, Rybnik, Pszczyna, Wodzisław Śląski, Żory, Mikołów, Tychy, Królewska Huta, Tarnowskie Góry, Miasteczko Śląskie, Woźniki, Lubliniec, Cieszyn, Skoczów, Bielsko). Województwo to nie obejmowało – w przeciwieństwie do obecnego – ziem i miast dawnej, przedrozbiorowej I Rzeczypospolitej. Spośród tych ostatnich część południowa weszła w skład województwa krakowskiego (Żywiec, Wilamowice, Biała Krakowska oraz Jaworzno), natomiast część północno-wschodnia (m.in. Będzin, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec, Częstochowa, Myszków, Szczekociny, Zawiercie, Sławków) należała do województwa kieleckiego.
W następstwie agresji nazistowskich Niemiec na Polskę (Kampania wrześniowa) ukazał się dekret Hitlera O podziale i zarządzie terenów wschodnich, wydany 8 października 1939 roku. Utworzono prowincję śląską (Gau Schlesien), z siedzibą we Wrocławiu. Składała się ona z czterech okręgów rejencyjnych: katowickiego, opolskiego, wrocławskiego i legnickiego.
W skład rejencji katowickiej weszły powiaty: katowicki, chorzowski, tarnogórski, bytomski, zabrski, gliwicki, frysztacki, cieszyński, bielski, bialski, żywiecki, pszczyński, sosnowiecki, będziński oraz część powiatów chrzanowskiego, olkuskiego, rybnickiego i wadowickiego. Natomiast zgodnie z dekretem Hitlera z 12 października 1939 roku o powołaniu Generalnego Gubernatorstwa (Generalgouvernement), Częstochowa należała do GG.
W 1941 r. nastąpił podział administracyjny Prowincji Śląsk (Provinz Schlesien), w wyniku którego utworzono Prowincję Górny Śląsk (Provinz Oberschlesien):
Rejencja Katowice (Regierungsbezirk Kattowitz) – całe województwo śląskie bez powiatu lublinieckiego, powiat będziński i część olkuskiego z województwa kieleckiego oraz powiaty bialski, żywiecki i część powiatów chrzanowskiego i wadowickiego z województwa krakowskiego
Rejencja Opole (Regierungsbezirk Oppeln) – powiat lubliniecki województwa śląskiego oraz część powiatów częstochowskiego i zawierciańskiego z województwa kieleckiego.
Po wojnie, w latach 1945–1950 istniało województwo śląskie (potocznie określane jako województwo śląsko-dąbrowskie), które obejmowało zdecydowaną większość terytorium dzisiejszego województwa śląskiego (gł. bez okolic Częstochowy, Żywca i Jaworzna) oraz województwa opolskiego (bez Brzegu i Namysłowa). W 1950 roku województwo śląsko-dąbrowskie podzielono na województwa opolskie i katowickie. Dopiero to ostatnie posiadało granice zbliżone do współczesnych.
Obecne województwo śląskie zostało utworzone w 1999 z województw poprzedniego podziału administracyjnego:
katowickiego (oprócz gmin powiatów olkuskiego[a] i chrzanowskiego oraz gminy Brzeszcze z powiatu oświęcimskiego)
bielskiego (oprócz gmin powiatów suskiego, wadowickiego i oświęcimskiego)
częstochowskiego (oprócz gmin znajdujących się obecnie w powiatach oleskim (6 gmin), pajęczańskim (3 gminy), radomszczańskim (2 gminy) i włoszczowskim (3 gminy)
Geografia |
Mapa fizyczna województwa śląskiego
Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 12 333,09 km², co stanowi 3,9% powierzchni Polski[3].
Położenie administracyjne |
Katowice
Częstochowa
Bielsko-Biała
Gliwice
Województwo jest położone w południowej Polsce i graniczy z[4]:
Czechami (z krajem morawsko-śląskim) na długości 142,9 km na południu
Słowacją (z żylińskim) na długości 85,3 km na południu
oraz z województwami:
małopolskim na długości 273,4 km na wschodzie
świętokrzyskim na długości 137,9 km na północnym wschodzie
łódzkim na długości 112,6 km na północy
opolskim na długości 230,9 km na zachodzie
Położenie fizycznogeograficzne |
Pod względem geograficznym województwo śląskie należy do Wyżyny Śląskiej, Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Kotliny Oświęcimskiej oraz Beskidów. Ponadto w tych obszarach geograficznych można wyróżnić mniejsze, takie jak np. Garb Tarnogórski, Płaskowyż Rybnicki czy Kotlinę Raciborską.
Położenie historyczne |
Województwo śląskie obejmuje wschodnią część Górnego Śląska oraz zachodnią część Małopolski. Ponadto kilka północno-wschodnich gmin dzisiejszego powiatu częstochowskiego oraz skrawek kłobuckiego (za Liswartą) wchodziły w skład dawnego województwa sieradzkiego, zaliczanego w I Rzeczypospolitej do prowincji wielkopolskiej.
W obecnym województwie około 48% powierzchni stanowi historyczny Górny Śląsk, 45% powierzchni stanowi natomiast Małopolska a około 7% stanowi Wielkopolska,
W związku z powyższym stanem nazwa województwa wywołuje kontrowersje. Podobnie jest z herbem, który nawiązuje jedynie do herbów byłych księstw śląskich.
Topografia |
W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 189 km, to jest 1°42′19″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 138 km, co w mierze kątowej daje 1°56′20″.
Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:
- północny: 51°05′57″ szer. geogr. N – nurt Warty w pn.-wsch. narożniku działki ewidencyjnej nr 18/1 (powiat kłobucki),
- południowy: 49°23′38″ szer. geogr. N – słupek graniczny nr 161/6 (powiat żywiecki),
- zachodni: 18°02′06″ dług. geogr. E – słupek graniczny nr 45/5 (powiat raciborski),
- wschodni: 19°58′26″ dług. geogr. E – pn.-wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 124 (powiat zawierciański).
Ukształtowanie powierzchni ma charakter wyżynny i górski.
Najwyższym punktem jest wierzchołek Góry Pięciu Kopców – 1534 m n.p.m.
Podział administracyjny |
Województwo śląskie jest podzielone na 19 miast na prawach powiatów oraz 17 powiatów. Na III stopniu podziału administracyjnego, województwo składa się ze 167 gmin, w tym 49 gmin miejskich, 22 gmin miejsko-wiejskich oraz 96 gmin wiejskich.
| Herb | Miasto na prawach powiatu | Liczba ludności (30 czerwca 2014) | Powierzchnia [km²][3] | Wydatki budżetu (2013)[5] [mln zł] | Dochody budżetu (2013)[5] [mln zł] | Zadłużenie samorządu względem dochodów (2013)[5] [%] | Przeciętna stopa bezrobocia (30 czerwca 2014)[6] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bielsko-Biała | 173,462 | 124,51 | 722,5 | 746,9 | 29,6% | 5,5% | |
Bytom | 172,762 | 69,44 | 662,2 | 678,2 | 25,0% | 20,4% | |
Chorzów | 110,538 | 33,24 | 468,8 | 463,2 | 18,8% | 12,0% | |
Częstochowa | 231,527 | 159,71 | 970,5 | 974,8 | 44,9% | 12,4% | |
Dąbrowa Górnicza | 123,774 | 188,73 | 798,8 | 717,6 | 24,9% | 11,7% | |
Gliwice | 184,993 | 133,88 | 1 118,4 | 1 049,1 | 22,1% | 7,1% | |
Jastrzębie-Zdrój | 91,073 | 85,33 | 461,8 | 394,2 | 0,1% | 8,7% | |
Jaworzno | 93,556 | 152,59 | 386,9 | 391,2 | 28,6% | 10,1% | |
Katowice | 303,314 | 164,64 | 1 687,3 | 1 565,1 | 38,3% | 5,2% | |
Mysłowice | 75,028 | 65,62 | 273,3 | 267,5 | 26,8% | 9,1% | |
Piekary Śląskie | 56,978 | 39,98 | 168,0 | 177,2 | 29,2% | 16,0% | |
Ruda Śląska | 141,090 | 77,73 | 525,2 | 526,9 | 30,1% | 8,3% | |
Rybnik | 140,094 | 148,36 | 607,9 | 623,2 | 17,1% | 7,5% | |
Siemianowice Śląskie | 68,658 | 25,50 | 235,8 | 243,1 | 29,1% | 14,0% | |
Sosnowiec | 210,249 | 91,06 | 702,8 | 718,6 | 28,2% | 14,2% | |
Świętochłowice | 51,722 | 13,31 | 174,8 | 172,0 | 29,0% | 17,3% | |
Tychy | 128,698 | 81,81 | 594,5 | 610,2 | 20,6% | 5,4% | |
Zabrze | 177,815 | 80,40 | 825,4 | 789,2 | 34,4% | 12,9% | |
Żory | 62,015 | 64,64 | 222,7 | 219,4 | 62,5% | 9,0% |
Powiat bielski (Szczyrk)
Powiat cieszyński (Ustroń)
Powiat wodzisławski (Wodzisław Śląski)
| Herb | Powiat | Liczba ludności (30 czerwca 2014) | Powierzchnia [km²][3] | Wydatki budżetu (2013)[5] [mln zł] | Dochody budżetu (2013)[5] [mln zł] | Zadłużenie samorządu względem dochodów (2013)[5] [%] | Przeciętna stopa bezrobocia (30 czerwca 2014)[6] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
powiat będziński | 150,928 | 364,13 | 110,6 | 105,1 | 8,8% | 15,5% | |
powiat bielski | 160,952 | 458,64 | 108,1 | 105,7 | 6,2% | 9,1% | |
powiat bieruńsko-lędziński | 58,723 | 158,15 | 54,9 | 55,2 | 9,3% | 4,9% | |
powiat cieszyński | 177,696 | 730,29 | 146,5 | 144,8 | 24,0% | 10,1% | |
powiat częstochowski | 135,478 | 1522,05 | 97,4 | 103,9 | 36,2% | 19,2% | |
powiat gliwicki | 115,349 | 664,37 | 68,9 | 68,8 | 0,0% | 9,6% | |
powiat kłobucki | 85,476 | 888,59 | 52,3 | 58,0 | 22,0% | 13,2% | |
powiat lubliniecki | 77,119 | 822,25 | 88,9 | 86,3 | 18,1% | 12,3% | |
powiat mikołowski | 96,039 | 233,14 | 82,4 | 80,6 | 31,6% | 7,5% | |
powiat myszkowski | 72,037 | 479,25 | 66,6 | 68,5 | 21,6% | 17,6% | |
powiat pszczyński | 109,065 | 471,12 | 93,6 | 90,7 | 14,1% | 5,9% | |
powiat raciborski | 109,478 | 543,76 | 103,2 | 108,8 | 17,1% | 7,9% | |
powiat rybnicki | 77,024 | 223,64 | 37,8 | 39,8 | 3,4% | 12,1% | |
powiat tarnogórski | 138,386 | 644,19 | 132,4 | 132,6 | 25,2% | 11,0% | |
powiat wodzisławski | 157,835 | 286,75 | 129,1 | 131,4 | 9,9% | 10,7% | |
powiat zawierciański | 121,357 | 1002,23 | 117,4 | 120,0 | 10,7% | 17,0% | |
powiat żywiecki | 153,070 | 1040,06 | 137,3 | 135,0 | 41,3% | 14,1% |
Urbanizacja |
W województwie śląskim jest 71 miast, w tym 19 miast na prawach powiatów. W województwie tym jest najwięcej miast powyżej 100 tys. mieszkańców.
Jest to jedyne województwo w Polsce, w którym mniej jest powiatów (17) niż miast na prawach powiatu (19). Większość powiatów jest silnie zurbanizowana – nie pełnią one funkcji rolniczych, a często są „sypialniami” lub terenami rekreacyjnymi dla mieszkańców dużych miast.
Demografia |
Dane o ludności z dnia 30 czerwca 2014:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| Populacja | ? | ? | ? | ? | ? | ? |
| Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) | ? | ? | ? | ? | ? | ? |
| Wiek produkcyjny (18–65 lat) | ? | ? | ? | ? | ? | ? |
| Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) | ? | ? | ? | ? | ? | ? |
Według danych z 30 czerwca 2014 r. województwo śląskie miało 4 593 358 mieszkańców, co stanowiło niemal 12% ludności Polski. Województwo śląskie jest drugim województwem pod względem liczby ludności w Polsce (po województwie mazowieckim).
Gęstość zaludnienia wynosi 372 os./km² i jest najwyższa w Polsce. Najgęściej zaludniony jest centralny obszar województwa – ponad 1000 osób na km². Na terenie województwa leżą Świętochłowice – do niedawna najgęściej zaludnione miasto w Polsce (obecnie trzecie, po Legionowie i Piastowie) oraz drugi spośród najgęściej zaludnionych powiatów w Polsce – powiat wodzisławski (552,1 osób/km²). Na 100 mężczyzn przypada 107 kobiet.
Województwo charakteryzuje się znacznym udziałem mniejszości narodowych. W województwie żyje (według danych ze spisu powszechnego) 20 tys. Niemców (co stanowi 0,43% ogółu populacji w tym województwie – głównie w pow. raciborskim, gliwickim w większych miastach) oraz mniej liczni przedstawiciele innych narodowości, a także mniejszość czeska i morawska. W województwie śląskim mieszka najwięcej osób deklarujących przynależność do narodowości śląskiej, lub do śląskiej grupy etnicznej. W spisie powszechnym z 2011 roku było 318 tys. (ok. 7% ogółu populacji w województwie śląskim) deklaracji wyłącznie śląskich oraz 382 tys. deklaracji podwójnej identyfikacji (w tym 370 tys. identyfikacji śląsko-polskich)[7].
- Piramida wieku mieszkańców W. śląskiego w 2014 roku[8].
![]()
Gospodarka |
Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna – Podstrefa Jastrzębsko-Żorska w Bielsku-Białej
W 2012 r. produkt krajowy brutto województwa śląskiego wynosił 205,0 mld zł, co stanowiło 12,7% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 44,3 tys. zł (105,8% średniej krajowej), co plasowało śląskie na 4. miejscu względem innych województw[9].
W 2012 r. produkcja sprzedana przemysłu w województwie śląskim wynosiła 200,8 mld zł, co stanowiło 17,0% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w śląskim wynosiła 21,2 mld zł, co stanowiło 12,4% sprzedaży Polski[10].
Głównymi gałęziami gospodarki woj. śląskiego są usługi i przemysł. Najmniej ludności pracuje w rolnictwie i leśnictwie.
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. śląskiego w 3. kwartale 2013 r. wynosiło 4002,29 zł, co lokowało je na 2. miejscu względem wszystkich województw[11].
Pod koniec sierpnia 2014 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie wynosiła 181,5 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 9,9%[12].
Według danych z 2012 r. 4,5% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. śląskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[13].
| Działalność i miejsce pracy | Liczba pracujących [tys.] | Ilość pracujących |
|---|---|---|
| Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo | 102,1 | 6,22% |
| Przemysł | 488,7 | 29,75% |
| Budownictwo | 113,5 | 6,91% |
| Handel; naprawa pojazdów samochodowych | 268,7 | 16,36% |
| Transport i gospodarka magazynowa | 95,2 | 5,80% |
| Zakwaterowanie i gastronomia | 29,7 | 1,81% |
| Informacja i komunikacja | 26,6 | 1,62% |
| Działalność finansowa i ubezpieczeniowa | 38,2 | 2,32% |
| Obsługa rynku nieruchomości | 25,6 | 1,56% |
| Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna | 60,7 | 3,69% |
| Administrowanie i działalność wspierająca | 60,1 | 3,66% |
| Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne | 62,5 | 3,81% |
| Edukacja | 125,0 | 7,61% |
| Opieka zdrowotna i pomoc społeczna | 99,7 | 6,07% |
| Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją | 20,3 | 1,24% |
| Pozostała działalność usługowa | 25,8 | 1,57% |
Ogółem (Σ) | 1642,4 | 100% |
Przemysł |
Elektrownia Rybnik
Woj. śląskie posiada największy odsetek osób pracujących w przemyśle tj. 488,7 tys. osób (w 2012 r.), co stanowiło 17,1% ogółem przeciętnego zatrudnienia w przemyśle w Polsce[15].
Znajdujący się w centralnej części województwa GOP jest najsilniej uprzemysłowionym obszarem w Polsce. Niewiele ustępuje mu ROW, położony na południowym zachodzie.
Ponadto istnieje kilka mniejszych okręgów przemysłowych przy innych większych miastach – Częstochowa (Częstochowski Okręg Przemysłowy), Bielsko-Biała (Bielski Okręg Przemysłowy), Jaworzno (Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy), chociaż ten ostatni wchodzi w skład GOP-u.
Na terenie województwa do zakładów przemysłowych należą kopalnie węgla kamiennego, huty oraz elektrownie. Przemysł lekki skupiony głównie w okolicach Częstochowy i Lublińca.
Rolnictwo |
Na terenach wiejskich województwa żyje blisko 998 tys. osób, tj. ponad 21% mieszkańców regionu i 6,8% ludności wiejskiej Polski. Powierzchnia użytków rolnych wynosi 486 tys. ha, co stanowi 39,4% powierzchni województwa.
Średnia wielkość gospodarstw wynosi 4,5 ha, co sprawia, że rolnictwo województwa śląskiego należy do najbardziej rozdrobnionych w kraju.
Największy obszar użytków rolnych posiada subregion północny (rejon Lublińca, Kłobucka i Częstochowy) – 54% powierzchni, drugi pod względem wielkości jest subregion zachodni (szczególnie rejon Raciborza i Wodzisławia) – 49% powierzchni. W pozostałych dwóch subregionach – centralnym i południowym – udział powierzchni użytków rolnych do ogólnej powierzchni wynosi nieco ponad 36%[16].
Transport |
Przez dworzec główny w Katowicach przejeżdżają pociągi EuroCity i InterCity.
Biegnie tędy autostrada A1 (E75), autostrada A4 (E40), droga ekspresowa S1, droga ekspresowa S52, droga ekspresowa S86 oraz kilkanaście dróg krajowych i dróg wojewódzkich. Drogowa Trasa Średnicowa ma docelowo połączyć centra większości miast leżących w GOP.
Znajduje się tu międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice.
Komunikacja miejska to przede wszystkim KZK GOP, MZKP Tarnowskie Góry, PKM Jaworzno, MZK Tychy, MZK Bielsko-Biała, ZTZ Rybnik, MPK Częstochowa, MZK Jastrzębie, ZKM Zawiercie, PKS Myszków, PKM Czechowice-Dziedzice, MZK Żywiec, PK Racibórz, KM Wodzisław Śląski, PGK Cieszyn i GZK Rędziny.
Transport drogowy |
Węzeł Gliwice-Sośnica łączący A1 z A4 i z DK 44
S52 w Bielsku-Białej
| Droga | Trasa | Obecna długość w województwie |
|---|---|---|
1E75 | Gdańsk – Toruń – Łódź – Częstochowa – Dąbrowa Górnicza – Tychy – Bielsko-Biała – Żywiec – Zwardoń – granica państwa | ? |
A1 | Gdańsk – Toruń – Łódź – Częstochowa – Pyrzowice – Gliwice – Gorzyczki – granica państwa | 71,9 |
S1 | A1 (Pyrzowice) – Dąbrowa Górnicza – Bielsko-Biała – Żywiec – Zwardoń – granica państwa | ? |
A4E40 | granica państwa – Zgorzelec – Legnica – Wrocław – Opole – Gliwice – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica państwa | ? |
11 | Kołobrzeg – Koszalin – Piła – Poznań – Jarocin – Ostrów Wielkopolski – Kępno – Lubliniec – Bytom | ? |
S11 | Kołobrzeg – Koszalin – Piła – Poznań – Ostrów Wielkopolski – Lubliniec – Tarnowskie Góry – A1 | ? |
40 | granica państwa – Głuchołazy – Prudnik – Kędzierzyn Koźle – Ujazd – Pyskowice | ? |
43 | Wieluń 45 – Rudniki – Kłobuck – Częstochowa 1 | ? |
44 | Gliwice – Mikołów – Tychy – Oświęcim – Zator – Skawina – Kraków | ? |
46 | Kłodzko – Nysa – Opole – Lubliniec – Częstochowa – Szczekociny | ? |
52 | Cieszyn – Bielsko-Biała – Kęty – Wadowice – Głogoczów | ? |
S52 | Cieszyn – Bielsko-Biała | ? |
78 | granica państwa – Chałupki – Wodzisław Śląski – Rybnik – Gliwice – Tarnowskie Góry – Siewierz – Zawiercie – Szczekociny – Jędrzejów – Chmielnik | ? |
79 | Warszawa – Kozienice – Zwoleń – Sandomierz – Połaniec – Nowe Brzesko – Kraków – Trzebinia – Chrzanów – Jaworzno – Katowice – Chorzów – Bytom | ? |
81 | Katowice – Mikołów – Żory – Skoczów | ? |
86 | Wojkowice Kościelne – Będzin – Sosnowiec – Katowice – Tychy | ? |
S86 | Sosnowiec – Katowice | ? |
88 | Strzelce Opolskie – Nogowczyce – Gliwice – Bytom | ? |
91 | Gdańsk – Tczew – 1 (węzeł „Nowe Marzy”) – ... – Głuchów – Piotrków Trybunalski – Kamieńsk – Radomsko – Kłomnice – Częstochowa 46 | ? |
94 | A4 (węzeł „Zgorzelec”) – Bolesławiec – Krzywa – Chojnów – Legnica – Prochowice – Wrocław – Brzeg – Opole – Strzelce Opolskie – Toszek – Pyskowice – Bytom – Będzin – Sosnowiec – Dąbrowa Górnicza – Olkusz – Kraków – ... – Targowisko – Bochnia – Brzesko – Tarnów (węzeł „Tarnów”) 73 – Pilzno 73 – Dębica – Ropczyce – Sędziszów Małopolski – Rzeszów – ... – Jarosław – Radymno – Korczowa – granica państwa PL/UA | ? |
Transport kolejowy |
Dworzec Bielsko-Biała Główna
Dworzec Częstochowa
Dworzec Gliwice
Dworzec Katowice
Dworzec Tarnowskie Góry
W województwie śląskim znajduje się 1978 km eksploatowanych linii kolejowych (1. miejsce w kraju), z czego 921 km to linie jednotorowe, natomiast 1057 km – dwu- i więcej torowe. 1734 km linii kolejowych jest zelektryfikowanych (stan na dzień 31 grudnia 2013)[19]. W 2017 roku statystyczny mieszkaniec województwa śląskiego jechał 4,5 raza pociągiem[20].
Od 9 grudnia 2012 wszystkie wewnątrz wojewódzkie połączenie kolejowe są realizowane przez Koleje Śląskie, których województwo śląskie jest jedynym udziałowcem. Połączenia z ościennymi województwami są wykonywane przez Koleje Śląskie oraz Przewozy Regionalne, a połączenie dalekobieżne przez PKP Intercity.
W 2015 roku dotacja dla Kolei Śląskich wyniosła 140 mln zł, a dla Przewozów Regionalnych 34 mln zł[21].
W województwie znajduje się 35 czynnych dworców kolejowych, z których niespełna połowa przeszła remont w XXI wieku, a 3 są wpisane do rejestru zabytków: Bielsko-Biała Główna, Czechowice-Dziedzice i Sosnowiec Główny (stan na dzień 30 czerwca 2015)[22][23].
Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego.
Koźle
Lodowisko
Stacja Zwardoń
Na terenie województwa 4 linie umożliwiają przekroczenie granicy państwowej:
| Linia | Km | Stacja graniczna | Państwo | Źródło |
|---|---|---|---|---|
93 | 80,662 | Zebrzydowice | Czechy | [24] |
139 | 113,785 | Zwardoń | Słowacja | [25] |
151 | 53,864 | Chałupki | Czechy | [24] |
190 | 40,181 | Cieszyn | Czechy | [24] |
Tabor kolejowy |
EN76 Elf
Województwo śląskie wraz z Kolejami Śląskim, które należą do województwa, posiada 45 pojazdów, które są użytkowane przez Koleje Śląskie i Przewozy Regionalne:
| Seria | Typ | Numery | Liczba | Producent / Modernizator | Własność | Użytkownik | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
14WE | 14WE | 01, 03 | 2 | Pafawag / Newag | Koleje Śląskie | Koleje Śląskie | [26] |
EN57AKŚ | 5B/6B | 224 | 1 | Pafawag / Newag | UM | Koleje Śląskie | [27] |
EN57KM | 5B/6B | 3001, 3002 | 2 | Pafawag / ZNTK „Mińsk Mazowiecki” | UM | Koleje Śląskie | [28] |
27WEb Elf | 27WEb | 001 ÷ 006 | 6 | Pesa | Koleje Śląskie | Koleje Śląskie | [29][30] |
EN63A Impuls | 36WEa | 023 ÷ 025 | 3 | Newag | UM | Przewozy Regionalne | [31] |
EN75 FLIRT | 001 ÷ 004 | 4 | Stadler Rail | UM | Koleje Śląskie | [32] | |
EN76 Elf | 22WE | 001 ÷ 009 | 9 | Pesa | UM | Koleje Śląskie | [33] |
35WE Impuls | 35WE | 007 | 1 | Newag | UM | Koleje Śląskie | [34] |
36WEa Impuls | 36WEa | 008 ÷ 010 | 3 | Newag | UM | Koleje Śląskie | [31] |
SA109 | 212M | 005, 011 | 2 | Kolzam, Fablok | UM | Koleje Śląskie | [35][36] |
SA138 | 221M | 005 | 1 | Newag | Koleje Śląskie | Koleje Śląskie | [36][37] |
34WEa Elf II | 34WEa | 001 ÷ 004 | 4 | Pesa | Koleje Śląskie | Koleje Śląskie | [38] |
21WEa Elf II | 21WEa | 001 ÷ 003 | 3 | Pesa | Koleje Śląskie | Koleje Śląskie | [38] |
22WEd Elf II | 22WEd | 001 ÷ 004 | 4 z 12 | Pesa | UM | Koleje Śląskie | [39][40][41][42] |
Transport lotniczy |
Terminal B lotniska w Pyrzowicach
W odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Po rozbudowie i oddaniu do użytkowania trzeciego terminala posiada on roczną przepustowość ok. 5,5 mln pasażerów. W 2017 obsłużono 3,8 mln pasażerów. Ma trzy terminale pasażerskie oraz terminal cargo W planach jest budowa czwartego terminala pasażerskiego. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad czterdziestoma lotniskami. Jest liderem wśród regionalnych portów lotniczych w lotach charterowych.
W centrum Katowic znajduje się również lotnisko Katowice-Muchowiec, w podbielskim Kaniowie przemysłowe lotnisko Kaniów, w Rybnickim Okręgu Węglowym działa Lotnisko Rybnik-Gotartowice. Ponadto na terenie województwa jest także wiele innych, mniejszych lotnisk i lądowisk.
Najbliższym czynnym lądowiskiem w Częstochowie jest lądowisko Częstochowa-Rudniki, oddalone od centrum miasta o 15 km. Jest ono lądowiskiem powojskowym w prywatnych rękach, z zastosowaniem sportowym – na części jego terenu operuje Aeroklub Częstochowski. Nie jest ono przystosowane do obsługi dużych samolotów, istnieje możliwość lądowania tylko małych samolotów pasażerskich. Ostatni raz lotnisko zostało użyte przez linie lotnicze w 1983 – przez jeden sezon Polskie Linie Lotnicze LOT oferowały z niego połączenia.
Transport wodny |
Port Gliwice obecnie wraz ze stacją kolejową, terminalem celnym, wolnym obszarem celnym w Gliwicach, bazą magazynową, parkingami i biurami jest jednym z elementów Śląskiego Centrum Logistyki. Port w Gliwicach uważany jest za najnowocześniejszy i najbardziej uniwersalny port śródlądowy w kraju, z uwagi na swój kształt, linie i konstrukcje nabrzeży portowych, układ basenów, powierzchnię akwatorium. W porcie znajdują się urządzenia przeładunkowe o maksymalnym udźwigu 20 ton. Roczna zdolność przeładunkowa portu wynosi około 2 milionów ton. Port Gliwice stanowi początek Kanału Gliwickiego łączącego miasta GOP z Odrą (Odrzańska Droga Wodna), a za jej pośrednictwem z siecią śródlądowych kanałów Europy Zachodniej oraz Morzem Bałtyckim.
Media |
Telewizja |
W województwie śląskim nadaje ośrodek telewizyjny TVP3 Katowice oraz stacja regionalna TV Silesia. Ośrodek telewizyjny TVP Katowice wystartował 3 grudnia 1957 roku. Siedziba główna stacji znajduje się na terenie Siemianowic jednak adres to Katowice ul. Telewizyjna 1 (na granicy z Siemianowicami i Chorzowem). Telewizja Katowice posiada terenowe w Bielsku-Białej, Częstochowie i Rybniku. 29 marca 2008 roku została stworzona konkurencja dla TVP Katowice. Stacja TVS to pierwsza polskojęzyczna, regionalna stacja telewizyjna o profilu informacyjno-rozrywkowym. Siedziba główna znajduje się w Katowicach. Telewizja TVN24 i Polsat News mają swoje ośrodki regionalne w Katowicach.
Stacje radiowe |
W województwie śląskim nadaje kilkanaście radiowych rozgłośni m.in. Polskie Radio Katowice, Radio 90 FM, Radio Anioł Beskidów, Radio Bielsko, Radio CCM, Radio ESKA Śląsk, Radio eM, Radio Fiat, Radio Fest, Radio Maryja, Antyradio, Radio Express, Radio Piekary, Radio Silesia, Radio Jasna Góra, Radio Vanessa, Radio Jura, Radio Eska Beskidy. Swoje oddziały lokalne w Katowicach mają RMF FM, RMF Maxxx i Radio Zet.
Kultura |
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
Kultura województwa śląskiego jest zróżnicowana, ukształtowana przez wpływy zamieszkującej województwo ludności polskiego, niemieckiego, czeskiego oraz żydowskiego pochodzenia. Województwo śląskie jest obszarem zajmującym tereny zróżnicowane kulturowo o silnym poczuciu tożsamości etnicznej[43].
Niektóre z instytucji kulturalnych działających w województwie to Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Teatr im. Adama Mickiewicza w Częstochowie, Teatr Nowy w Zabrzu i Dom Muzyki i Tańca w Zabrzu, Filharmonia Częstochowska, Filharmonia Rybnicka i Zabrzańska oraz Opera Śląska w Bytomiu. W województwie istnieje wiele muzeów w tym Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Muzeum Śląskie w Katowicach czy muzea zamkowe w Bielsku, Pszczynie i Wodzisławiu. Również wiele innych miast górnośląskich posiada własne placówki muzealne, zaś w Radzionkowie istnieje także Muzeum Chleba.
Szeroką działalność kulturalną i edukacyjną umożliwia silna baza kulturalna, na którą składa się 1349 instytucji i placówek kultury należących do 185 jednostek samorządu terytorialnego województwa śląskiego[43].
Do imprez kulturalnych należą między innymi: Rawa Blues Festival, Off Festival, Mayday Festiwal, Festiwal Nowa Muzyka, Śląska Jesień Gitarowa. Propagowaniem kultury Śląska zajmuje się m.in. Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk”.
Rozwojem śląskiej kinematografii zajmuje się Instytucja Filmowa „Silesia-Film”. W jej ramach funkcjonuje Filmoteka Śląska, będąca jedyną regionalną filmoteką w Polsce, Śląski Fundusz Filmowy, Silesia Film Commission wspierająca filmowców pod względem organizacyjnym oraz pięć kin studyjnych w Katowicach, Raciborzu i Żywcu, w tym Kino Kosmos będące ekranem premierowym dla śląskich produkcji.
Turystyka i wypoczynek |
Kolej linowa na Szyndzielnię w Bielsku-Białej we wschodniej części Beskidu Śląskiego
Zamek w Będzinie
Jasna Góra widziana od strony Alei Najświętszej Maryi Panny
Beskid Śląski jest terenem turystycznym, na jego terenie znajdują się liczne ośrodki sportów zimowych, a także bazy turystyczne oraz szlaki turystyczne (Bielsko-Biała, Szczyrk, Wisła, Istebna, Korbielów czy Ustroń). Wbrew pozorom województwo śląskie jest miejscem o dużej liczbie jezior (szczególnie sztucznych, będących pozostałościami po wyrobiskach piasku dla kopalni). Wiele z nich umożliwia uprawianie sportów wodnych. Najbardziej znanymi są zbiorniki Pogoria w Dąbrowie Górniczej (łączna powierzchnia ok. 800 ha), Zalew Sosina w Jaworznie, Jezioro Paprocańskie w Tychach, Jezioro Łąckie w Łące koło Pszczyny oraz Jezioro Rybnickie w Rybniku. Ciekawym miejscem do letniego wypoczynku, pływania i wędkowania są również pożwirowe wyrobiska nad rzeką Odrą w powiecie wodzisławskim. Tereny pieszych wędrówek, wspinaczki skałkowej oraz speleologii na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, tzn. Szlak Orlich Gniazd. W Dąbrowie Górniczej znajduje się także zachodni fragment Pustyni Błędowskiej.
Spragnieni kultury i historii turyści mogą zwiedzać[styl do poprawy]Państwowe Muzeum Zamkowe w Pszczynie z rezerwatem żubrów, Zamek Piastowski w Gliwicach i Rybniku, zespół klasztorno-pałacowy w Rudach i Wodzisławiu, Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej, Muzeum Fauny i Flory w Jaworzu, radiostację gliwicką – miejsce prowokacji hitlerowskiej w przeddzień II wojny światowej lub podążać Szlakiem Architektury Drewnianej.
Ponadto wbrew obiegowej opinii na terenie województwa można zwiedzać także stare miasta – w Rybniku, Pszczynie, Gliwicach, Bytomiu, Cieszynie, Żorach, Wodzisławiu, Bielsku-Białej i Częstochowie. Na obszarze regionu znajdują się także zamki – w Bielsku-Białej, Będzinie, Chudowie, Lublińcu, Podzamczu koło Ogrodzieńca, Olsztynie koło Częstochowy i Tarnowskich Górach-Starych Tarnowicach.
Ośrodkami religijnymi są zabytkowe np. klasztor na Jasnej Górze w Częstochowie, bazylika w Piekarach Śląskich, bazylika w Pszowie oraz sanktuarium w Turzy Śląskiej. Unikalnymi w skali kraju są gotyckie drewniane świątynie pw. Wszystkich Świętych w Łaziskach i Sierotach.
Ponadto wiele jest zabytków przemysłowych, wśród których najsławniejsze to wpisane w 2017 jako pierwszy obiekt z województwa śląskiego na listę światowego dziedzictwa UNESCO Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach (jedne z 28 obiektów w ramach wpisu o nazwie Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach), Skansen górniczy „Królowa Luiza” i Skansen podziemny „Guido” w Zabrzu, Dom Tkacza i Muzeum Techniki i Włókiennictwa w Bielsku-Białej, Tyskie Browarium w Tychach. Jedyne w Polsce Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Zabytki przemysłowe scala Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
Miejscami aktywnego wypoczynku w województwie śląskim są również parki reakreacyjne w tym Park Śląski w Chorzowie z ogrodem zoologicznym wesołym miasteczkiem i planetarium i park Trzy Wzgórza w Wodzisławiu Śląskim z kompleksem sportowo-rozrywkowym. Miejscem związanym z śląską przyrodą jest też Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie.
Przyroda i jej ochrona |
Pustynia Błędowska
Pogoria IV w Dąbrowie Górniczej
Zalew Sosina w Jaworznie
Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. śląskim lasy obejmowały powierzchnię 392,2 tys. ha, co stanowiło 31,8% jego powierzchni[44].
Na terenie woj. śląskiego znajdują się kompleksy leśne, których historyczne i umowne nazwy to:
- Lasy Lublinieckie
- Lasy Raciborskie
- Lasy Pszczyńskie
Stan lasów woj. śląskiego jest wynikiem negatywnych przemian i działalności człowieka, głównie w okresie XVIII, XIX i XX wieku. W początkach tzw. ery przemysłowej lasy śląskie poddane były szczególnie rabunkowej gospodarce związanej z nieracjonalnym pozyskiwaniem surowca drzewnego, co związane było z gwałtownym rozwojem i potrzebami hut cynku, ołowiu, żelaza oraz wzrastającemu zapotrzebowaniu kopalń węgla kamiennego na drewno niezbędne do zabudowy wyrobisk górniczych. Prowadziło to do masowego wyrębu drzew gatunków liściastych (buk, dąb, brzoza, olsza, grab). Zabiegi te doprowadziły do zmiany w składzie gatunkowym śląskich lasów i zwiększenia udziału gatunków iglastych. Masowo sadzono jednogatunkowe, lite drzewostany sosnowe i świerkowe bez względu na rodzaj siedliska. Z tego też względu pogłębiła się znacznie degradacja siedlisk, zakłócając strukturę biocenotyczną drzewostanów, co z kolei spowodowało częstsze występowanie gradacji szkodliwych owadów drzew leśnych.
Nie bez wpływu na stan polskich, a także i śląskich lasów miały działania wojenne i zwiększone potrzeby przemysłu zbrojeniowego w okresie II wojny światowej, a po wojnie gwałtowny rozwój i wzrost przemysłu wydobywczego i hutniczego Górnego Śląska.[potrzebny przypis]
Obecnie dla utrzymania lasów narażonych na silne działanie emisji przemysłowych prowadzi się przebudowę drzewostanów. W miejsce drzew mało odpornych na zanieczyszczenia, sadzi się gatunki drzew mniej wrażliwych na emisje przemysłowe.[potrzebny przypis]
Dopiero w roku 1968 utworzono i zagospodarowywać zaczęto Leśny pas ochronny GOP wokół Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) o powierzchni ok. 32 tys. ha i utworzono nowe rezerwaty oraz parki krajobrazowe.[potrzebny przypis]
Jednym z najważniejszych przyrodniczych miejsc w woj. śląskim jest rezerwat Wielikąt położony w powiecie wodzisławskim. Na jego terenie występują lub mają lęgowiska ptaki gatunki zagrożone zagrożone w skali globalnej, europejskiej i krajowej m.in.: orzeł bielik, kropiatka, krwawodziób, zimorodek, podróżniczek, brzęczka. Wiele z tych gatunków ptaków występuję w południowej Polsce wyłącznie w rezerwacie Wielikąt[45].
Parki krajobrazowe znajdujące się w granicach woj. śląskiego:
- Park Śląski
- Park Krajobrazowy Beskidu Małego
- Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego
- Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich
- Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą
- Park Krajobrazowy Orlich Gniazd
- Park Krajobrazowy Stawki
- Załęczański Park Krajobrazowy
- Żywiecki Park Krajobrazowy
- Rezerwat przyrody Dolina Żabnika
- Rezerwat sasanek
- Rezerwat przyrody Łężczok
- Rezerwat przyrody Segiet
- Arboretum Bramy Morawskiej
- Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Wielikąt
- Park w Kokoszycach
- Rezerwat Żubrów „Żubrowisko” w Jankowicach koło Pszczyny
Nauka i oświata |
Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego
Na terenie województwa znajdują się 34 szkoły wyższe oraz 25 jednostek zamiejscowych[46]. Niemniej jednak, aż do lat 60. województwo śląskie nie posiadało uniwersytetu.
Do największych uczelni w województwie (według liczby studentów, stan na 30.11.2016 r.) należały:
Uniwersytet Śląski w Katowicach (23 133 studentów),
Politechnika Śląska (21 366 studentów),
Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach (10 345 studentów),
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach (9 870 studentów),
Politechnika Częstochowska (7 881 studentów),
Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej (5 482 studentów),
Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach (4 727 studentów),
Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie (4 525 studentów)[47].
Religia |
Na terenie województwa funkcjonują trzy katolickie metropolie: częstochowska, katowicka i krakowska.
W województwie śląskim głównymi ośrodkami kultu religijnego katolików są Jasna Góra, Bazylika Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich oraz Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Pszowie.
W Śląskiem działają dwie diecezje Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP: Diecezja cieszyńska i diecezja katowicka. Na terenie województwa mieszka ponad połowa polskich luteran, z czego najwięcej w powiecie cieszyńskim.
Na terenie województwa działają również: Kościół Greckokatolicki w Polsce, Kościół Polskokatolicki, Kościół Starokatolicki, Kościół Starokatolicki Mariawitów, Kościół Katolicki Mariawitów, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Świadkowie Jehowy, Świecki Ruch Misyjny „Epifania”, Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu, Liga Muzułmańska w RP oraz Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP.
Sport |
Stadion Śląski w Chorzowie
Stadion Arena Częstochowa
Hala sportowa Spodek w Katowicach
Skocznia narciarska im. Adama Małysza w Wiśle-Malince
Biathlon |
Aż 10 spośród 35 klubów biathlonowych zrzeszonych w Polskim Związku Biathlonu działa w województwie śląskim. Śląskie jest drugim w kraju województwem z największą liczbą klubów biathlonowych. Więcej klubów biathlonowych (12) działa tylko w województwie dolnośląskim[48]. Na terenie województwa śląskiego działają dwa spośród trzech w Polsce Biathlonowych Ośrodków Szkolenia Sportowego Młodzieży (BOSSM) mieszczące się w Wodzisławiu Śląskim i Żywcu[49]. Z województwa śląskiego pochodzi mistrz świata i Europy oraz wicemistrz olimpijski w biathlonie Tomasz Sikora.
Hokej na lodzie |
W śląskim działa wiele drużyn hokeja na lodzie. Najbardziej znane to Polonia Bytom, Zagłębie Sosnowiec, Naprzód Janów, GKS Tychy, JKH GKS Jastrzębie, GKS Katowice, a także SMS I Sosnowiec.
Łucznictwo |
W województwie śląskim działają kluby łucznicze: MLKS Czarna Strzała Bytom, LKS Łucznik Żywiec, Śląski Klub Łuczniczy „REFLEX”, Klub Łuczniczy A3D TOSZEK.
Pétanque |
W śląskiem działa kilka organizacji sportowych pétanque. Trzy z nich Żywiecki Klub Boules, Śląski Klub Petanque „Carbon” i Sekcja Petanque przy Stowarzyszeniu Domu Miasta Saint-Etienne w Katowicach są zrzeszone w Polskiej Federacji Pétanque i grają w lidze PFP. W ciągu dziesięciu lat, od założenia Federacji w roku 2001, klub z Żywca czterokrotnie zdobywał tytuł Klubowego Mistrza Polski, a jego zawodnicy siedmiokrotnie tytuł Mistrza Polski Seniorów, a następnie reprezentowali Polskę na mistrzostwach świata i Europy.
Piłka nożna |
Górnik Zabrze i Ruch Chorzów wielokrotnie zdobywały tytuły Mistrza i Wicemistrza Polski oraz Puchar Polski. Ponadto mistrzami Polski w piłce nożnej były dwie drużyny z Bytomia: Polonia i Szombierki. Drużyny Katowickiej GieKSy oraz Zagłębia Sosnowiec czterokrotnie zostawały Wicemistrzami i kilkukrotnie zdobywały Puchar Polski. Ponadto AKS Chorzów, 1. FC Katowice, GKS Tychy i Odra Wodzisław Śląski zajmowały miejsca na podium mistrzostw polski w piłce nożnej. W latach 50. i 60. połowa klubów polskiej ekstraklasy pochodziła z województwa.
Dowodem jakie znaczenie dla mieszkańców Śląska ma piłka nożna jest fakt że ma on swoją własną reprezentację piłkarską. W skład Reprezentacji Śląska wchodzą wyłącznie zawodnicy grający na co dzień w górnośląskich klubach piłkarskich.
Siatkówka |
Wiodące drużyny: Jastrzębski Węgiel, Wkręt-Met Domex AZS Częstochowa, Płomień Sosnowiec oraz TKS Tychy i Energetyk Jaworzno. BKS Stal Bielsko-Biała jest najbardziej utytułowaną drużyną siatkówki spośród zespołów Ligi Siatkówki Kobiet. Drugi sezon w Plus Lidze Kobiet rozgrywa także drużyna MKS Dąbrowa Górnicza.
Skoki narciarskie |
Najpopularniejsze kluby w których można uprawiać skoki narciarskie to WSS Wisła, AZS-AWF Katowice i SSR LZS Sokół Szczyrk. Z województwa śląskiego pochodzi wielokrotny mistrz świata i zdobywca pucharu świata Adam Małysz.
Żużel |
W województwie śląskim popularny jest również żużel. Najbardziej znane drużyny żużlowe województwa śląskiego to RKM Rybnik i Włókniarz Częstochowa, należące do czołowych polskich drużyn.
Obiekty sportowe |
Największym stadionem w województwie jest Stadion Śląski w Chorzowie. Pełni funkcje stadionu piłkarskiego i lekkoatletycznego. Na terenie województwa istnieje lub jest w budowie kilka nowoczesnych stadionów piłkarskich: Stadion Miejski w Gliwicach, Stadion Miejski w Bielsku-Białej, Stadion im. Ernesta Pohla w Zabrzu, Stadion Miejski w Tychach. Innymi dużymi stadionami są Stadion Szombierek Bytom, Stadion Ruchu Chorzów, Stadion Miejski w Rybniku, stadion żużlowy Arena Częstochowa, Stadion MOSiR w Wodzisławiu Śląskim.
W województwie funkcjonuje również wiele hal widowiskowo-sportowych z których największe są: Spodek w Katowicach, Hala Sportowa Częstochowa, Hala Widowiskowo-Sportowa w Bielsku-Białej, Hala Widowiskowo-Sportowa Centrum w Dąbrowie Górniczej, Hala Widowiskowo-Sportowa w Jastrzębiu-Zdroju, Hala Polonia, Hala Widowiskowo-Sportowa w Zabrzu. W budowie jest największy obiekt tego typu w województwie – Hala Gliwice.
Wśród innych obiektów sportowych warto wymienić: skocznię narciarską w Wiśle-Malince, skocznię Skalite w Szczyrku.
Administracja i polityka |
Samorząd wojewódzki |
Organem stanowiącym jest Sejmik Województwa Śląskiego, składający się z 45 radnych. Siedzibą sejmiku województwa są Katowice.
Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.
| Komitet wyborczy | Mandaty |
|---|---|
Platforma Obywatelska RP | 17 / 45 |
Prawo i Sprawiedliwość | 16 / 45 |
Polskie Stronnictwo Ludowe | 5 / 45 |
Ruch Autonomii Śląska | 4 / 45 |
Sojusz Lewicy Demokratycznej | 3 / 45 |
Budżet województwa śląskiego w 2013 r. zamknął się wydatkami w wysokości 1705,5 mln zł oraz dochodami w wysokości 1592,9 mln zł. Zadłużenie samorządu na koniec 2013 r. wyniosło 500,1 mln zł, co stanowiło 31,4% wartości wykonanych dochodów[5].
Administracja rządowa |
Siedziba urzędu wojewódzkiego – Gmach Sejmu Śląskiego
Organem administracji rządowej jest Wojewoda Śląski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody są Katowice[50], gdzie znajduje się Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach. W ramach urzędu działają także 2 delegatury: w Bielsku-Białej i w Częstochowie.
Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania:
- delegatura w Bielsku-Białej powiaty: bielski, cieszyński i żywiecki oraz miasto Bielsko-Biała.
- delegatura w Częstochowie powiaty: częstochowski, kłobucki, myszkowski oraz miasto Częstochowa[51].
Wojewodowie śląscy |
(od 1999)
Jarosław Wieczorek od 8 grudnia 2015
Piotr Litwa od 12 marca 2014 do 8 grudnia 2015
Zygmunt Łukaszczyk od 29 listopada 2007 do 27 lutego 2014
Tomasz Pietrzykowski od 28 grudnia 2005 do 29 listopada 2007
Lechosław Jarzębski od 22 października 2001 do grudnia 2005
Wilibald Winkler od 9 grudnia 2000 do 17 października 2001
Marek Kempski od 1 stycznia 1999 do 7 grudnia 2000
Wojewodowie katowiccy (1973–1998)
Marek Kempski od 12 grudnia 1997 do 31 grudnia 1998
Eugeniusz Ciszak od 1 czerwca 1994 do 21 listopada 1997
Wojciech Czech od 28 maja 1990 do 1 marca 1994
Tadeusz Wnuk od 18 maja 1985 do 28 maja 1990
Roman Paszkowski od 16 grudnia 1981 do 18 maja 1985
Henryk Lichoś od 24 grudnia 1980 do 15 grudnia 1981
Zdzisław Legomski od 15 czerwca 1978 do 23 grudnia 1980
Stanisław Kiermaszek od 11 czerwca 1975 do 14 czerwca 1978
Jerzy Ziętek od 12 grudnia 1973 do 10 czerwca 1975
Przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach (1950–1973)
Jerzy Ziętek od 1964 do 1973
Ryszard Nieszporek od 1954 do 1964
Józef Koszutski od 1952 do 1954
Bolesław Jaszczuk od 1950 do 28 kwietnia 1952
Wojewodowie śląscy (1945–1950)
Bolesław Jaszczuk od 1 listopada 1948 do 1950
Aleksander Zawadzki od 11 marca 1945 do 31 października 1948
Jerzy Ziętek od 1 lutego 1945 do 10 marca 1945
Wojewodowie śląscy (1922–1939)
Michał Grażyński (1 września 1926 – 5 września 1939)
Mieczysław Bilski (6 maja 1924 – 28 sierpnia 1926)
Tadeusz Koncki (13 października 1923 – 2 maja 1924)
Antoni Schultis (1 lutego 1923 – 2 października 1923)
Józef Rymer (18 maja 1922 – 5 grudnia 1922)
Bezpieczeństwo publiczne |
W województwie śląskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Katowicach i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[52].
Wojsko |
W województwie stacjonują jednostki wojskowe Sił Zbrojnych RP m.in.:
Wojsk Lądowych RP
- 18 Bielski Batalion Powietrznodesantowy
- 6 Batalion Powietrznodesantowy
- 5 Tarnogórski Pułk Chemiczny
Sił Powietrznych RP
- 34 Śląski Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej
Wojsk Specjalnych RP
- Jednostka Wojskowa Komandosów
- Jednostka Wojskowa Agat
Instytucje wykonujące zadania na rzecz SZ RP:
Jednostka administracji wojskowej MON – Wojewódzki Sztab Wojskowy w Katowicach
- Żandarmeria Wojskowa
- Służba Kontrwywiadu Wojskowego
Zobacz też |
- Górny Śląsk
- Śląsk
- Zagłębie Dąbrowskie
Uwagi |
↑ Gmina miejska Sławków znalazła się początkowo w powiecie olkuskim. 1 I 2002 została przeniesiona do powiatu będzińskiego w woj. śląskim.
Przypisy |
↑ http://www.polskawliczbach.pl/slaskie, w oparciu o dane GUS.
↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r. Stan w dniu 31.12.2015 r. (pol.). Główny Urząd statystyczny. s. 17. [dostęp 2016-10-13].
↑ abc Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
↑ geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
↑ abcdefg Dane z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego województwa śląskiego za IV kwartał 2013 r.. Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach. [dostęp 2014-10-12].
↑ ab Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. Nr 0, poz. 853)
↑ Urząd Statystyczny w Katowicach: Raport z wyników w województwie śląskim. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. 2012. [dostęp 2012-11-08].
↑ Polska w liczbach, śląskie, w oparciu o dane GUS.
↑ Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 625. ISSN 1230-5820.
↑ Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01-15, s. 57. ISSN 1230-5820.
↑ Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 listopada 2013 r. (M.P. z 2013 r. Nr 0, poz. 993)
↑ Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu sierpnia 2014 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2014-09-24. [dostęp 2014-09-28].
↑ Ubóstwo w Polsce w świetle badań GUS. Główny Urząd Statystyczny, 2013-10-17. s. 20. [dostęp 2013-12-08].
↑ Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01, s. 304-305. ISSN 1230-5820.
↑ Rocznik Statystyczny Przemysłu 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-12, s. 220. ISSN 1231-8957.
↑ Tereny wiejskie. slaskie.pl. [dostęp 2013-09-13].
↑ Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446).
↑ Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
↑ Transport. Wyniki działalności w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014, s. 94. ISSN 1506-7998.
↑ Mieszkańcy Pomorza najchętniej korzystają z kolei. inforail.pl, 2018-08-08. [dostęp 2018-10-22].
↑ Śląskie najwięcej wydaje na transport. inforail.pl, 2016-06-28. [dostęp 2016-06-28].
↑ Dworce czynne na 30 06 2015. 2015-06-30. [dostęp 2015-08-03].
↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 31 czerwca 2015 r. – woj. śląskie. 2015-06-30. [dostęp 2015-08-03].
↑ abc Mapy ogólne. W: Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011, s. H6. ISBN 978-83-931006-4-4.
↑ Mapy ogólne. W: Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011, s. H7. ISBN 978-83-931006-4-4.
↑ Zespoły trakcyjne 14WE i tzw. Pociąg Papieski. W: Robert Kroma, Janusz Sosiński, Krzysztof Zintel: Normalnotorowe wagony silnikowe kolei polskich 1991–2013. Wyd. 1. Poznań: BWH Kolpress, 2014, s. 245, seria: Encyklopedia taboru. ISBN 978-83-933257-6-4.
↑ Dostawa 1 sztuki elektrycznego zespołu trakcyjnego po naprawie głównej wraz z modernizacją. 2012-08-10. [dostęp 2012-08-10].
↑ Dostawa 2 sztuk elektrycznych zespołów trakcyjnych. bip.slaskie.pl, 2011-11-21. [dostęp 2012-10-28].
↑ Marek Graff. Nowoczesne elektryczne zespoły trakcyjne w Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 5-6/2014, s. 34–47. Emi-press. ISSN 1232-3829.
↑ Elf2 bez przydziału, pojedzie na różnych liniach. inforail.pl, 2017-09-13. [dostęp 2017-09-15].
↑ ab Paweł Terczyński. Zespoły typu 36WEa Impuls dla Południowej Grupy Zakupowej. „Świat Kolei”. 7/2015, s. 12-18. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962.
↑ Opowieść o tym jak Śląskie Flirta kupowało. inforail.pl, 2008-10-21. [dostęp 2012-12-29].
↑ Paweł Terczyński. Elektryczne zespoły trakcyjne rodziny Elf. „Świat Kolei”. 3/2012, s. 26-33. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962.
↑ Dostawa 1 sztuki nowego EZT. bip.slaskie.pl, 2012-09-06. [dostęp 2012-09-06].
↑ „Kolzam” na testach. Będzie w nowym rozkładzie. rynek-kolejowy.pl, 2012-09-20. [dostęp 2013-02-23].
↑ ab Marek Graff. Pojazdy z napędem spalinowym dla ruchu regionalnego w Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 4/2014, s. 28. Emi-press. ISSN 1232-3829.
↑ Koleje Śląskie dostaną 221M. W formie aportu. inforail.pl, 2013-02-18. [dostęp 2013-02-23].
↑ ab Pół połowie nierówne, SilesiaInfoTransport.pl, 9 kwietnia 2018 [dostęp 2018-04-30] (pol.).
↑ Elfy II pojadą do Kolei Śląskich. Umowa podpisana. rynek-kolejowy.pl, 2016-10-18. [dostęp 2016-10-19].
↑ Załącznik nr 3 do SIWZ KS/ZP/25/2016. kolejeslaskie.com. [dostęp 2016-10-20].
↑ MichałM. Szymajda MichałM., Cała opcja na Elfy 2 dla Śląska będzie realizowana, rynek-kolejowy.pl [dostęp 2017-02-17] .
↑ Czwarty czteroczłonowy Elf2 w Kolejach Śląskich (pol.). inforail.pl, 2018-08-23. [dostęp 2018-08-24].
↑ ab Kultura. slaskie.pl. [dostęp 2013-09-13].
↑ Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
↑ Szyra D. 2004. Ptaki zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Wielikąt”. Przegląd Przyrodniczy 15, 1-2: 77-104
↑ GUS: Bank Danych Lokalnych – Szkoły wyższe, studenci i absolwenci wg powiatów. [dostęp 2017-05-27].
↑ „Szkoły wyższe i ich finanse w 2016 r.”, s. 76-77, 2017-10-30. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1506-2163 (pol.).
↑ Polski Związek Biathlonu (pol.). biathlon.com. [dostęp 2013-07-24].
↑ Wodzisław i Żywiec z BOSSM (pol.). biathlon.pl. [dostęp 2017-03-01].
↑ (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
↑ (§3. Statut ŚUW w Katowicach) Zarządzenie Nr 149/09 Wojewody Śląskiego z dnia 4 czerwca 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2009 r., Nr 104, poz. 2317).
↑ Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
Linki zewnętrzne |
- Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego
- Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach
- Województwo śląskie w liczbach
- Geoportal ORSIP – oficjalny portal mapowy Województwa Śląskiego
| |||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Kontrola autorytatywna (województwo):
VIAF: 137152383, 302887083
LCCN: n2001105289
GND: 4386280-9
NKC: ge116537
- WorldCat