Egftnjytyk

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Krasnystaw

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Krasnystaw (ujednoznacznienie).

Krasnystaw
— miasto i gmina —
Rynek w Krasnymstawie
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Powiat	krasnostawski
Prawa miejskie	1394
Burmistrz	Robert Kościuk
Powierzchnia	42,13[1] km²
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności • gęstość	18 980[2] 452,0 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 82
Kod pocztowy	22-300
Tablice rejestracyjne	LKS
Położenie na mapie powiatu krasnostawskiego Krasnystaw
Położenie na mapie Polski Krasnystaw
Położenie na mapie województwa lubelskiego Krasnystaw
50°59′02″N 23°10′11″E/50,983889 23,169722
TERC (TERYT)	0606011
SIMC	0930070
Hasło promocyjne: Krasnystaw – naturalnie
Urząd miejski pl. 3 Maja 29 22-300 Krasnystaw
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Krasnystaw – miasto w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, przy ujściu rzeki Żółkiewki do Wieprza. Położone na terenie Działów Grabowieckich i Wyniosłości Giełczewskiej.

Herb miasta przedstawia dwie ryby (karpie), które znajdują się na niebieskim tle. Umiejscowione one są naprzemianlegle, jedna nad drugą. Natomiast flaga Krasnegostawu jest prostokątną, żółtą tkaniną z umieszczonym na środku herbem miasta. Miejscowość posiada swój hejnał.

Krasnystaw położony jest na historycznej Rusi Czerwonej. Miasto królewskie lokowane w 1394 roku, do czasu rozbiorów w granicach województwa ruskiego^[3]. Krasnystaw uzyskał prawo składu w 1525 roku^[4].

Według danych z 2016 roku, miasto miało 18 980 mieszkańców.

Położenie |

Herb miasta przy wjeździe do Krasnegostawu

Krasnystaw znajduje się na terenie Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych oraz fragmencie Grabowiecko-Strzeleckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 42,13 km²^[5].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 17, która jest częścią międzynarodowej drogi E372. Przebiega tędy również linia kolejowa nr 69 z przystankami: Krasnystaw Fabryczny, Krasnystaw Miasto, obsługującymi pociągi osobowe m.in. do Lublina i Zamościa^[6].

 Osobny artykuł: Linia kolejowa Bełżec Wąskotorowy – Trawniki Wąskotorowe.

 Zobacz też: Krasnystaw (stacja kolejowa) i Krasnystaw Wąskotorowy.

Odległości do najbliższych miast w linii prostej:

• 
  Lublin – 55 km


• 
  Chełm – 27 km


• 
  Zamość – 30 km

Struktura powierzchni |

Według danych z 2007 Krasnystaw zajmował 4207 ha^[7], w tym:

• 2050 ha – grunty orne;


• 100 ha – sady;


• 40 ha łąki;


• 25 ha – pastwiska;


• 401 ha – lasy.

Demografia |

Dane z 31 grudnia 2006^[8]:

Bezrobocie w powiecie krasnostawskim wynosi 11,7% dane z czerwca 2008.

• Piramida wieku mieszkańców Krasnegostawu w 2014 roku^[2].

Gospodarka |

W Krasnymstawie dominuje przemysł spożywczy:

• 
  Cukrownia „Krasnystaw”,


• 
  Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska Krasnystaw ,


• fermentownia tytoniu,


• 
  elewator zbożowy Triticarr.

Znajdują się tam także przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją:

• odzieżową Cora-Tex,


• sanitarną Cersanit,


• opakowań tekturowych Kartonex,


• 
  materiałów budowlanych.


• energetyczną Energoremont

Historia |

Zygmunt Vogel – „Widok zamku w Krasnymstawie” (1794)

Miasto zostało założone na gruntach wsi Szczekarzew. Prawa miejskie otrzymało w akcie Władysława Jagiełły sporządzonym w Krakowie 1 marca 1394^[9]. W XV wieku dzięki położeniu na trakcie handlowym Pomorze-Lublin-Lwów nastąpił rozwój miasta. W 1525 Krasnystaw otrzymał prawo składu soli i miodu. Stanowił on także ośrodek handlu zbożem i rzemiosła. W latach 1490–1826 był on siedzibą biskupów chełmskich. Po likwidacji diecezji chełmskiej i utworzeniu diecezji lubelskiej w 1805 Krasnystaw funkcjonował również jako stolica diecezji lubelskiej. Pełnił również funkcję starostwa grodowego i w związku z tym, za czasów I Rzeczypospolitej miały tu miejsce sądy szlacheckie: ziemski i grodzki^[10].

Edward Gorazdowski – Krasnystaw (1871)

W połowie XVII wieku, w czasie wojen polsko-szwedzkich, zniszczono zamek i mury miejskie. Od 1795 miasto znajdowało się w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Polskim (zabór rosyjski). Podczas powstania styczniowego jazda polska odniosła tu zwycięstwo atakując garnizon rosyjski. W XIX wieku miasto stanowiło ośrodek usługowy. W 1916 do Krasnegostawu doprowadzono kolej.

W latach 1919–1975 i od 1999 Krasnystaw jest siedzibą powiatu.

II wojna światowa |

We wrześniu 1939 miały tu miejsce walki z armią niemiecką, w których zginęło ok. 150 polskich żołnierzy. 18 września-19 września 1939 toczyły się tu walki 39. dywizji piechoty i brygady kawalerii z niemieckimi jednostkami zmotoryzowanymi.

Podczas okupacji hitlerowskiej (1940–1942) w mieście znajdowało się getto, w którym zamknięto ok. 4 tys. osób narodowości żydowskiej. Getto znajdowało się przy ul. Grobla i miało charakter przejściowy, po kilku miesiącach ludność została przetransportowana do obozu w Izbicy i ośrodka zagłady w Bełżcu (ok. 2 tys. osób). W mieście znajdowało się także więzienie, w którym Niemcy rozstrzelali 395 osób (1939–1944).

W okolicy działała także partyzantka (1940–1944) – AK, BCh, GL, AL, NOW-NSZ. Partyzanci m.in.: uwolnili ok. 300 więźniów z miejscowego więzienia (1943) i zniszczyli 26 pociągów niemieckich (wiosną 1944). Krasnystaw został wyzwolony przez żołnierzy Armii Radzieckiej. W latach 1944–1945 NKWD deportowało członków polskich organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR. W latach 1944–1950 na terenie Krasnegostawu i okolic działała partyzantka antykomunistyczna.

Plac 3 Maja

Zabytki |

Barokowy kościół pojezuicki św. Franciszka Ksawerego

Kościół św. Franciszka Ksawerego wraz z kolegium pojezuickim – obecnie Muzeum Regionalne i Biblioteka publiczna

Macewa na cmentarzu żydowskim

• Zespół klasztoru jezuitów:
  
  
  
  • 
    kościół św. Franciszka Ksawerego w stylu barokowym, z wystrojem (sztukateria, polichromia);
  
  
  • kolegium jezuickie z 1720 (w 1730 i 1902 rozbudowane, 2008 całkowity remont i przebudowa), styl barokowy – obecnie muzeum, biblioteka publiczna i Młodzieżowy Dom Kultury im. Marii Konopnickiej;
  
  
  
  


• 
  Pałac biskupi z pierwszej połowy XVII wieku ufundowany przez bp. Stanisława Gomolińskiego;


• Budynek seminarium (1719–1739) – przebudowany w XIX i XX wieku;


• Zespół klasztoru augustianów:
  
  
  
  • budynki z XIV i XVII wieku (obok zabudowań do 1816 stał zamek):
    
    
    
    • kościół powstały ok. 1458, ufundowany przez Władysława Jagiełłę, zniszczony podczas najazdu tatarskiego, odbudowany w 1458. Przebudowany w 1826 i 1951. Kościół zachował swoją bryłę i oszkarpowane prezbiterium;
    
    
    • klasztor powstały w drugiej połowie XVII wieku. W październiku 1696 został w nim pochowany ks. bp Stanisław Jacek Święcicki;
    
    
    
    
  
  
  • budynki powstałe po 1826 – w 1826 rząd carski odebrał augustianom stary kościół i klasztor. W ramach rekompensaty powstały nowe zabudowania:
    
    
    
    • 
      kościół Trójcy Przenajświętszej – powstały w latach 1837–1839;
    
    
    • klasztor – służył jako koszary wojsk carskich w okresie zaborów. W okresie międzywojennym mieściła się w nim Podoficerska Szkoła Łączności. Natomiast w czasie okupacji stacjonowały w nim wojska niemieckie. Obecnie znajduje się w nim szkoła zawodowa;
    
    
    
    
  
  
  
  


• 
  Synagoga;


• 
  Cmentarz żydowski;


• 
  Ratusz miejski z okresu międzywojennego.


• Dwór w zespole dworsko-folwarcznym przy ul. Sikorskiego 10, drewniany, wzniesiony w 1 poł. XIX w., gdy administratorami dóbr byli Marianna i August Kiccy. Wyróżnia się zwartą bryłą o przysadzistych proporcjach, z charakterystycznym portykiem kolumnowym od frontu i wydatnym dachem naczółkowym, pierwotnie poszytym gontem. Oprócz niewątpliwych walorów architektonicznych, ma dużą wartość historyczną, gdyż jest jedyną zachowaną siedzibą starostów na terenie chełmszczyzny.


• 
  Stanowisko archeologiczne w miejscu nieistniejącego zamku w Krasnymstawie, wzniesionego w XIV wieku;

W mieście znajduje się także Muzeum Regionalne, zawierające zbiory z dziedzin takich jak m.in.: etnografia, historia, numizmatyka, sztuka i archeologia.

Rosnący na rynku klon jesionolistny został zgłoszony przez Krasnostawski Ruch Ekologiczny „VIRIDIS” do ogólnopolskiego konkursu Drzewo Roku 2018 i zajął I miejsce^[11].

Chmielaki Krasnostawskie |

Ulica Okrzei

Od 1971^[12] w mieście organizowane jest Ogólnopolskie Święto Chmielarzy i Piwowarów „Chmielaki Krasnostawskie”. Festiwal odbywał się na początku września i trwał trzy dni, obecnie Chmielaki odbywają się pod koniec sierpnia i również trwają 3 dni.

Organizowane są w tym czasie koncerty podzielone na kategorie, m.in. Chmiel Rock, Cersanit Jazz, występy kapel ludowych oraz inne imprezy towarzyszące. Co roku przez ulice miasta przechodzi korowód chmielakowy składający się z uczniów miejscowych szkół. Od 2005 świętu towarzyszy Konsumencki Konkurs Piw oraz wybierana jest Najlepsza Karczma Piwna (konkurs na najciekawszy ogródek piwny prezentowany podczas Chmielaków)^[13].

Sport |

Działające kluby:

• 
  Start Krasnystaw – piłka nożna
  


• Luks Kinga Krasnystaw – piłka nożna kobiet


• UKS Jedynka Krasnystaw – piłka nożna


• KKS Sokół Krasnystaw – taekwondo
  


• LMKS Krasnystaw – zapasy
  


• MKS Junior Krasnystaw – pływanie
  


• Klub Szachowo-Warcabowy Krasnostawianie


• UKS Rocky Krasnystaw – boks
  


• Klub Brydża Sportowego


• Klub K1-TC – Kick Boxing


• Klub Karate Kyokushin Krasnystaw – Kyokushin
  


• KPS Krasnystaw – siatkówka
  

Honorowi obywatele |

• 1994 – Ryszard Rabiega, Wacław Sennik^[14];


• 1995 – Wiltrud Wessel^[15];


• 1997 – ks. Piotr Kimak^[16];


• 2004 – ks. Ryszard Winiarski^[17];


• 2017 – Kazimierz Stołecki^[18];

Złote Karpie |

Złote Karpie^[19] – honorowe wyróżnienie przyznawane od 1998 osobom przyczyniającym się do rozwoju miasta (zawodowo, artystycznie lub społecznie). Jest ono wręczane podczas Dni Krasnegostawu. Zostało ono nadane następującym osobom:

• 1998 – ks. Piotr Kimak, Tadeusz Badach, Bronisława Żuk


• 1999 – ks. Ryszard Winiarski, Jan Ćwirta, Maria Gleń


• 2000 – Wanda Gałan, Edward Polski, Mariusz Dubaj


• 2001 – Scholastyka Pawlak-Trochim, Czesław Typiak, Jan Henryk Cichosz
  


• 2002 – Janusz Korczyński, Jan Bąk, Edward Kawęcki


• 2003 – Władysław Fedorowicz, Zygmunt Kapuścik, Mieczysław Pawelec


• 2004 – Lidia Genowefa Kosmowska, Jadwiga Ściepko, Ludwik Kafarski


• 2005 – Janusz Salitra


• 2006 – Maurycy Bobel, Stanisław Woźniak, ks. Waldemar Taracha, Edward Kyc


• 2007 – Bożena Pachla, Henryk Petla, Kazimierz Ruszniak


• 2008 – ks. Henryk Kapica, Tadeusz Kiciński


• 2009 – ks. Roman Skowron, Wiesław Brodowski


• 2010 – Piotr Matej, Andrzej Aleksander Woźniak


• 2011 – Grzegorz Brodzik, Urszula Hus


• 2012 – Ewa Justyna Magdziarz, Jerzy Żuk


• 2013 – Janusz Mazurek, Marek Wereszczyński


• 2014 – Dariusz Pylak, Andrzej Leńczuk, Małgorzata Sroczyńska i Piotr Sroczyński


• 2015 – Andrzej Misiura


• 2016 – Irena Iwańczyk


• 2017 – Leszek Janeczek

Znane osoby powiązane z miastem |

• 
  Jan Kazimierz Adamiak – prof. zw. dr hab. inż. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, nauki rolnicze; agronomia, herbologia


• 
  Kuba Badach – wokalista zespołu Poluzjanci
  


• 
  Henryk Bąk – polski aktor teatralny i filmowy


• Mieczysław Marcin Bielecki (1896–1940) – kapitan piechoty w stanie spoczynku Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.


• 
  Stanisław Bojarczuk – poeta ludowy


• 
  Henryk Cimek prof. dr hab. Uniwersytetu Rzeszowskiego, historyk, politolog


• 
  Paweł Czuba – nauczyciel, współautor publikacji, żołnierz Batalionów Chłopskich


• 
  Witold Giełżyński – dziennikarz, publicysta, redaktor, teoretyk dziennikarstwa, wolnomularz.


• 
  Ryszard Hać – gen. bryg. pil., komendant rektor Dęblińskiej Szkoły Orląt, szef Wojsk Lotniczych – Zastępca Szefa Szkolenia Sił Powietrznych


• 
  Anna Kamieńska – polska poetka, pisarka, tłumaczka, krytyk literacki, autorka wielu książek dla dzieci i młodzieży


• 
  Wincenty Kociuba – polityk II Rzeczypospolitej, polityk PSL Wyzwolenie i BBWR, działacz samorządowy, społecznik i członek zarządu banku, poseł na Sejm 1930–1938.


• 
  Wit Klonowiecki – prof. dr hab., prawnik na Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej


• 
  Feliks Kotowski – botanik, ogrodnik; profesor na Wydziale Ogrodniczym SGGW, uważany za pioniera warzywnictwa


• 
  Robert Kostecki – zapaśnik, olimpijczyk, ośmiokrotny mistrz Polski wagi średniej w latach 1990–1996 i 1998, finalista Mistrzostw Świata i Mistrzostw Europ


• 
  Aleksander Kowalewski – gen. bryg, szef Biura Rady Wojskowej i Biura Komitetu Uzbrojenia


• 
  Andrzej Książek – prof. dr hab., dr h.c. mult., kierownik Kliniki Nefrologii, rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie


• 
  Maria Mamona – aktorka filmowa i teatralna


• 
  Paweł Muchowski – generał brygady w powstaniu listopadowym, walczył w insurekcji kościuszkowskiej i w wojnach napoleońskich


• 
  Janusz Laskowski – prof. dr hab. Akademii Rolniczej w Lublinie, kierownik Katedry Eksploatacji Maszyn Przemysłu Spożywczego


• 
  Antoni Oleszczyński – rysownik i rytownik


• 
  Andrzej Paczkowski – prof. dr hab. w Instytucie Studiów Politycznych PAN, Przewodniczący Rady Instytutu Pamięci Narodowej, historyk, publicysta, alpinista


• 
  Stanisław Parzymies- polski badacz stosunków międzynarodowych


• 
  Zygmunt Pisarski – ksiądz, męczennik, błogosławiony


• 
  Stanisław Pilat – doktor filozofii, pedagog, pisarz, dramaturg, działacz kulturalny we Lwowie, powstaniec listopadowy


• 
  Witold Pyrkosz – aktor filmowy i teatralny


• 
  Stefan Regmunt – ks. biskup, dr psychologii, ordynariusz diecezji zielonogórsko-gorzowskiej


• 
  Marian Sawa – kompozytor, organista, improwizator, muzykolog, pedagog


• 
  Seweryn Zenon Sierpiński – powieściopisarz, prawnik, historyk i malarz, jeden z założycieli Cyganerii Warszawskiej


• 
  Magdalena Wójcik – wokalistka zespołu Goya
  


• 
  Krzysztof Żuk – polski ekonomista, samorządowiec, prezydent Lublina, były wiceminister skarbu państwa.

Edukacja |

I Liceum Ogólnokształcące

• 1 żłobek


• 5 przedszkoli


• 4 szkoły podstawowe


• 4 gimnazja


• 4 licea ogólnokształcące


• 1 prywatna społeczna/prywatna


• 2 technika


• 1 szkoła muzyczna I i II stopnia


• 2 zasadnicze szkoły zawodowe


• 2 policealne szkoły dla dorosłych

Administracja |

Krasnystaw jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich^[20].

Wspólnoty wyznaniowe |

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

• 
  Kościół rzymskokatolicki:
  
  
  
  • parafia św. Franciszka Ksawerego
  
  
  • parafia Matki Bożej Pocieszenia
  
  
  • parafia Trójcy Przenajświętszej
  
  
  
  


• 
  Świadkowie Jehowy:
  
  
  
  • zbór Krasnystaw-Południe (w tym grupa języka migowego)
  
  
  • zbór Krasnystaw-Północ Sala Królestwa ul. Okrzei 119)^[21]
    
  
  
  
  


• Kościół Zielonoświątkowy w RP:
  
  • zbór w Krasnymstawie
  
  

Miasta partnerskie |

Budynek sejmiku – siedziba Urzędu Miasta

Przedstawiciele administracji Krasnegostawu podpisali dwustronne umowy o przyjaźni z miastami partnerskimi z 4 państw^[22]:

• 
  Oostflakkee  Holandia (1993);


• 
  Poperinge  Belgia (1995);


• 
  Žatec  Czechy (1996);


• 
  Alvesta  Szwecja (1997);


• 
  Turijsk  Ukraina (2003);


• 
  Horochów  Ukraina (2004);


• 
  Püspökladány  Węgry.

Sołectwa miasta |

Krasnystaw – przedmieścia

W skład sołectw Krasnegostawu wchodzą: Przedmieście Zastawie, Kolonia Krakowskie Przedmieście, Krakowskie Przedmieście, Przedmieście Lubańki, Przedmieście Zakręcie, Kolonia Góry, Przedmieście Góry^[23].

Sąsiednie gminy |

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews pt. Krasnystaw najbardziej europejską gminą regionu w 2008 r.

• gmina Krasnystaw


• gmina Siennica Różana

Szlaki turystyczne |

• 
  – Szlak Ariański
  


• 
  – Szlak Tadeusza Kościuszki
  


• 
  – czerwony szlak rowerowy


• Szlak Mikołaja Reja


• Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo

Przypisy |

Bibliografia |

• 
  Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, t. 14, s. 549–550, ​ISBN 83-01-13357-0​ t. 1-30.

Linki zewnętrzne |

• Historia Krasnegostawu


• 
  Krasnystaw w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.

p • d • e Miasta województwa lubelskiego Miasta powiatowe Miasta powiatów grodzkich Biała Podlaska Chełm Lublin Zamość Miasta powiatów ziemskich Biłgoraj Hrubieszów Janów Lubelski Krasnystaw Kraśnik Lubartów Łęczna Łuków Opole Lubelskie Parczew Puławy Radzyń Podlaski Ryki Świdnik Tomaszów Lubelski Włodawa Miasta gminne Annopol Bełżyce Bychawa Dęblin Frampol Józefów Józefów nad Wisłą Kazimierz Dolny Kock Krasnobród Lubycza Królewska Łaszczów Międzyrzec Podlaski Modliborzyce Nałęczów Ostrów Lubelski Piaski Poniatowa Rejowiec Rejowiec Fabryczny Siedliszcze Stoczek Łukowski Szczebrzeszyn Tarnogród Terespol Tyszowce Urzędów Zwierzyniec

p • d • e Powiat krasnostawski Miasta Krasnystaw Gminy miejskie Krasnystaw Gminy wiejskie Fajsławice Gorzków Izbica Krasnystaw Kraśniczyn Łopiennik Górny Rudnik Siennica Różana Żółkiewka