I Poznański batalion etapowy – oddział wojsk wartowniczych i etapowych w okresie II Rzeczypospolitej pełniący między innymi służbę ochronną na granicy polsko-sowieckiej.
Spis treści
1Formowanie i zmiany organizacyjne
2Służba kordonowa
3Dowódcy batalionu
4Uwagi
5Przypisy
6Bibliografia
Formowanie i zmiany organizacyjne |
I Poznański batalion etapowy sformowany został 20 października 1919 jako batalion polowy Okręgu Wojskowego nr I Gniezno. I i II batalion garnizonowy wydzielił 470 żołnierzy, a na dowódcę wyznaczono ppor. Szymona Wachowiaka z 59 pułku piechoty. W początkowym okresie batalion używał też nazw: I Wielkopolski batalion etapowy lub I batalion etapowy 2 Dywizji Strzelców Wielkopolskich[1].
Do batalionu wcielono żołnierzy starszych wiekiem i o słabszej kondycji fizycznej. Oficerowie i podoficerowie nie mieli większego doświadczenia bojowego. Batalion nie posiadał broni ciężkiej, a broń indywidualną żołnierzy stanowiły stare karabiny różnych wzorów z niewielką ilością amunicji[2].
We wrześniu 1919 roku dowództwo batalionu stacjonowało w Mińsku[3]. Wg Ochała 14 listopada 1919 batalion przydzielono do dyspozycji frontu litewsko-białoruskiego w Lidzie. 19 listopada wyjechał do Lidy, a tam podporządkowany został Dowództwu Okręgu Etapowego Mińsk. Od 27 listopada 1919 batalion pełnił służbę garnizonową, wartowniczą oraz prowadził ekspedycje karne i rozbrajał ludność w grupie kpt. Górskiego[1]. Wiosną 1920 batalion podlegał nadal DOE „Mińsk”[4]. We wrześniu batalion wchodził w skład IVa Brygady Etapowej. Stacjonował w Białej Podlaskiej przy Dowództwie Powiatu Etapowego Biała. Stan baonu wynosił wówczas 2 oficerów i 271 szeregowców[5]. W październiku 1920 zreorganizowano brygady etapowe 4 Armii. Batalion wszedł w podporządkowanie dowódcy IVb Brygady Etapowej[6].
W lutym 1921 bataliony etapowe przejęły ochronę granicy polsko-rosyjskiej[7]. Początkowo pełniły ją na linii kordonowej, a w maju zostały przesunięte bezpośrednio na linię graniczną z zadaniem zamknięcia wszystkich dróg, przejść i mostów[8].
W 1921 bataliony etapowe ochraniające granicę przekształcono w bataliony celne[9].
Służba kordonowa |
Wiosną 1920 batalion otrzymał uzupełnienie. 27 maja 1920 część batalionu przydzielona została na II linię bojową na odcinku Ihumeń-Puchowica. 10 lipca batalion rozpoczął odwrót.Część batalionu ze Stołpc, przez Baranowicze została skierowana do Wołkowyska. Dowództwo i tabory maszerowały pieszo przez Mir i Słonim na Białystok. 21 lipca batalion podjął walkę z rosyjskim podjazdem. Następnie kontynuował odwrót przez Sokółkę, Zambrów, Komorowo do Serocka, a tam, wspólnie ze szwadronem 6 pułku Strzelców Granicznych obsadził przyczółek mostowy Wierzbica. następnie wycofał się do Zegrza celem reorganizacji.
4 września zszedł z przyczółka i został skierowany do punktu zbornego batalionów etapowych w Łukowie. 8 września został przydzielony do Dowództwa Powiatu Etapowego „Biała Podlaska". 3 października został przesunięty do Wołkowyska do zabezpieczenia linii kolejowych Mosty-Wołkowysk-Zelwa. 15 października przydzielony został do DPE „Pińsk". Podczas marszu na trasie: Izabelin, Podorsk, Kossow, Iwaczewica, Ozapie, Łogiszyn batalion prowadził działania przeciwko bandom oraz wystawiał stację etapową Łogiszyn. Od 26 października stacjonował w Pińsku[10]. 14 marca 1921 batalion otrzymał zadanie przegrupować się do Łunińca[11]. Od 22 do 31 maja w ramach DOK „Baranowicze" obsadzał pododcinek kordonowy nr 6, od rzeki Morocz do Słucza. Dowództwo, 1. i 2 kompania stacjonowały w Mikaszewiczach, 3 kompania w Maleszewie, 4 kompania w Leninie. Następnie batalion służył jako osłona Stacji Kontrolnej „Mikaszewicze" od Wieliczkowicz do rzeki Stwigi. Tu został zluzowany przez 33 Batalion Celny[10].
Z końcem lipca 1921 batalion przeszedł do ochrony granicy na Suwalszczyźnie. Dowództwo batalionu i 1. kompanię rozlokowano w Suwałkach. 31 sierpnia zlikwidowano 4. kompanię, a jej żołnierze zostali przydzieleni do 2. i 3 kompanii etapowej. Te ostatnie w następnych dniach przejęły ochronę linii kordonowej od Szlinokiemia do Rakówka. Kompanie etapowe zluzowały stacjonujące tam dwie kompanie I/24 pułku piechoty[12]
Dowódcy batalionu |
ppor. / por. piech. Szymon Wachowiak[a] (1919 – VII 1921[12])
Uwagi |
↑Szymon Wachowiak urodził się 27 października 1896 roku. W czerwcu 1921 roku pełnił służbę w I Poznańskim Batalionie Etapowym, a jego oddziałem macierzystym był nadal 59 pp. Zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów rezerwy piechoty. W rezerwie był przydzielony do 59 pp[13][14]
Przypisy |
↑ abOchał 2017 ↓, s. 152.
↑Odziemkowski 2013 ↓, s. 28.
↑Odziemkowski 2013 ↓, s. 29.
↑Odziemkowski 2013 ↓, s. 30.
↑L. 3300/IV.Adj. ↓.
↑Rozkaz organizacyjny DOE 4 A ↓, s. 2.
↑Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 22.
↑Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 23.
↑Dominiczak 1992 ↓, s. 64.
↑ abOchał 2017 ↓, s. 153.
↑odpis rozkazu Dowództwa 4 A ↓, s. 45.
↑ abOchał 2017 ↓, s. 92.
↑Spis oficerów 1921 ↓, s. 181, 930.
↑Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 294, 517.
Bibliografia |
Obsada personalna i dyslokacja oddziałów DOE. Załącznik nr 4 do rozkazu materialnego nr 9 Dowództwa 4 Armii. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce
Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
Artur Ochał: Na litewskiej rubieży Brygada KOP Grodno (1929-1939). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2017. ISBN 978-83-8098-148-5.
Jerzy Prochwicz, Zbigniew Kępa. ABC formacji granicznych II Rzeczypospolitej. „Problemy Ochrony Granic”. 24, 2003. Ketrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1505-1757.
Janusz Odziemkowski. Organizacja i ochrona zaplecza wojsk polskich na Litwie i Białorusi (luty 1919-lipiec 1920). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 4 (246), 2014. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1440-6281.
Janusz Odziemkowski. Użycie batalionów etapowych i wartowniczych wojsk polskich w walkach w Galicji, na Wołyniu i Lubelszczyźnie, 11 lipca-1 września 1920 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (249), 2013. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1440-6281.
Rozkaz organizacyjny Dowództwa Okręgu Etapowego 4 Armii → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin
p•d•e
Wojska Wartownicze i Etapowe II Rzeczypospolitej
Bataliony Wartownicze
1/I
2/I
3/I
4/I
5/I
6/I
7/I
1/II
2/II
3/II
4/II
5/II
6/II
7/II
1/III
2/III
3/III
4/III
5/III
6/III
1/IV
2/IV
3/IV
4/IV
5/IV
6/IV
7/IV
1/V
2/V
3/V
4/V
5/V
6/V
7/V
8/V
1/VI
2/VI
3/VI
4/VI
5/VI
6/VI
7/VI
8/VI
1/VII
2/VII
3/VII
4/VII
5/VII
6/VII
7/VII
8/VII
1/VIII
2/VIII
3/VIII
4/VIII
1/IX
2/IX
3/IX
4/IX
Brygady etapowe
II BE
IVa BE
IVb BE
IVc BE
Bataliony etapowe
I Warszawski
II Warszawski
III Warszawski
IV Warszawski
V Warszawski
VII Warszawski
I Kielecki
II Kielecki
III Kielecki
IV Kielecki
I Krakowski
II Krakowski
III Krakowski
IV Krakowski
V Krakowski
I Lubelski
II Lubelski
III Lubelski
IV Lubelski
V Lubelski
VI Lubelski
VII Lubelski
I Lwowski
II Lwowski
III Lwowski
IV Lwowski
V Lwowski
VI Lwowski
I Łódzki
II Łódzki
III Łódzki
IV Łódzki
V Łódzki
VI Łódzki
I Poznański
II Poznański
III Poznański
IV Poznański
V Poznański
I Litewsko-Białoruski
II Litewsko-Białoruski
III Litewsko-Białoruski
IV Litewsko-Białoruski
Bataliony zapasowe
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
Formacje ochotnicze
201 Baon
Baon Inwalidzki
Ochotniczy Baon w Krakowie
Harcerski Oddział w Krakowie
p•d•e
Formacje graniczne II Rzeczypospolitej
Straż Graniczna (1918–1919)
1 p SG •
2 p SG •
1 d SG •
2 d SG •
3 d SG •
4 d SG
Wojskowa Straż Graniczna
Inspektorat WSG •
1 p WSG •
2 p WSG •
3 p WSG •
4 p WSG •
5 p WSG •
6 p WSG •
1 d WSG •
2 d WSG •
3 d WSG
Strzelcy Graniczni
Dowództwo Strzelców Granicznych •
1 p StG •
2 p StG •
3 p StG •
4 p StG •
5 p StG •
6 p StG •
9 p StG •
10 p StG •
11 p StG •
1 sd StG
I Wbe •
II Wbe •
III Wbe •
IV Wbe •
V Wbe •
VII Wbe •
I Kbe •
II Kbe •
III Kbe •
IV Kbe •
I Krbe •
II Krbe •
III Krbe •
IV Krbe •
V Krbe •
I Lbe •
II Lbe •
III Lbe •
IV Lbe •
V Lbe •
VI Lbe •
VII Lbe •
I Lwbe •
II Lwbe •
III Lwbe •
IV Lwbe •
V Lwbe •
VI Lwbe •
II Łbe •
III Łbe •
IV Łbe •
V Łbe •
VI Łbe •
I Pbe •
II Pbe •
III Pbe •
IVPbe •
V Pbe •
I LBbe •
II LBbe •
III LBbe •
IV LBbe
II Rzeczpospolita