Księstwo oświęcimskie
| |||
| 1315–1564 | |||
| |||
Stolica | Oświęcim | ||
| Zależne od | Królestwo Czech (1327–1457) Królestwo Polskie (1457–1564) | ||
| Ostatnia głowa terytorium | książę Jan IV | ||
| podział księstwa cieszyńskiego | 1315 | ||
| Włączenie do Rzeczypospolitej | 1564 | ||
Księstwo oświęcimskie – dawne księstwo ze stolicą w Oświęcimiu, przynależące jako lenno wpierw do Królestwa Czech, a następnie w latach 1457–1564 do Polski.
Historia |
Powstało około 1315, w wyniku podziału księstwa cieszyńskiego. W 1327 książę oświęcimski Jan I Scholastyk złożył hołd lenny królowi Czech, Janowi Luksemburgowi, stając się lennikiem korony czeskiej. W dokumencie lennym wystawionym 24 lutego w Bytomiu jako znajdujące się na terenie księstwa wymieniono miasta (na prawie zachodnim): Oświęcim (Osswencin), Zator (Zathor); oraz miasteczka (oppida, na prawie zwyczajowym, polskim): Kęty (Kant), Żywiec (Zipscha), Wadowice (Wadowicz) i Spytkowice (Spitkowicz)[1].
W 1445 roku doszło do podziału księstwa, w wyniku czego, z wydzielenia części ziem księstwa oświęcimskiego, powstało księstwo zatorskie we władaniu Wacława I zatorskiego. 19 marca 1454 roku Jan IV (ostatni książę oświęcimski) złożył hołd lenny królowi Polski, Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 21 lutego 1457 roku sprzedał mu swoje księstwo za 50 tys. kop groszy praskich[2][3]. W momencie sprzedaży księstwo liczyło: dwa miasta (Oświęcim i Kęty), dwa zamki książęce (w Oświęcimiu i Wołek) i 45 wsi[4]: Bielany, Łęki, Babice, Lipnik, Osiek, Brzeszcze, Monowice, Dwory, Stara Polanka, Nowa Polanka, Włosienica, Poręba, Grojec, Sparowicze (miejscowość zagubiona), Nidek, Witkowice, Głębowice, Bulowice, Czaniec, Malec, Kańczuga, Nowa Wieś, Roczyny, Broszkowice, Brzezinka, Rajsko, Franciszowice, Przecieszyn, Skidziń, Wilczkowice, Wilamowice, Hecznarowice, Bujaków, Kozy, Mikuszowice, Pisarzowice, Hałcnów, Biertułtowice, Komorowice, Żebracz, Bestwina, Dankowice, Stara Wieś, Jawiszowice, Harmęże. W dokumencie tym zostały pominięte miejscowości wokół Żywca, a przyczyny tego nie zostały jednoznacznie wyjaśnione z powodu braku wystarczających źródeł[5].
Od tego momentu zwierzchnikiem księstwa stał się mianowany przez polskiego króla starosta; szlachta zachowała odrębne prawa. W 1564 roku księstwo oświęcimskie i zatorskie wcielono do Korony Królestwa Polskiego, równocześnie przyłączono je do województwa krakowskiego, jako powiat śląski[6]. Według dwóch dokumentów służących administracji do ściągania podatków: oblaty taryfy łanowej z 1673 oraz taryfy podatkowej Rzeczypospolitej z 1772 roku wynika, że obszar księstw Oświęcimia i Zatora liczył łącznie 7 miast oraz 241 włości z ludnością liczącą 164 577[7].
Po I rozbiorze Polski (1772) tereny dawnego księstwa oświęcimskiego przypadły Austrii, wchodząc w skład ziem odtąd nazywanych w skrócie jako Galicja. Decyzją kongresu wiedeńskiego (1815) ziemie te wchodziły w skład Związku Niemieckiego do roku 1850. Uwzględniając dawne księstwo, oficjalna nazwa tej części zaboru austriackiego brzmiała: Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwem Oświęcimskim i Zatorskim.
W 1918 roku tereny dawnego Księstwa Oświęcimskiego znalazły się w granicach odrodzonej Polski jako część województwa krakowskiego.
W czasie niemieckiej okupacji (1939–1945) ziemie te zostały wcielone do Rzeszy Wielkoniemieckiej i należały do rejencji katowickiej w prowincji Śląsk (Provinz Schlesien), zaś od 1941 do prowincji Górny Śląsk (Provinz Oberschlesien).
W latach 1945–1975 tereny znajdowały się ponownie w województwie krakowskim, następnie Oświęcim został włączony do województwa bielskiego, a Brzeszcze katowickiego. Po reformie administracyjnej z 1999 ziemie dawnego księstwa oświęcimskiego znajdują się w województwie małopolskim.
Mapy |
Księstwa oświęcimskie i zatorskie – mapa Abrahama Orteliusa z 1603
Księstwo oświęcimskie w granicach Korony Królestwa Polskiego – mapa Wacława Grodzieckiego z 1592
Księstwa oświęcimskie i zatorskie – mapa z 1659
Zmiany granic w średniowieczu w związku z księstwem oświęcimskim
Księstwa oświęcimskie i zatorskie
Zobacz też |
- podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Uwagi |
Przypisy |
↑ Colmar Grünhagen (red.), Konrad Wutke (red.): Codex Diplomaticus Silesiae T.22 Regesten zur schlesischen Geschichte 1327-1333. Breslau: E. Wohlfarth's Buchhandlung, 1903, s. 7 [4620]. (łac.)
↑ Prokop 2002 ↓, s. 153.
↑ Grünhagen, Colmar: Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthümer im Mittelalter. 2. Theil. Leipzig: Verlag von S. Hirzel, 1883. [dostęp 2015-11-13]. (niem.) str 602-610 pełen tekst aktu kupna
↑ Prokop 2002 ↓, s. 151.
↑ Prokop 2002 ↓, s. 177.
↑ Radosław Truś (2008). Beskid Mały: przewodnik. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”. S. 35. ISBN 978-83-89188-77-9.
↑ Jan Nepomucen Gątkowski: Rys dziejów księstwa oświęcimskiego i zatorskiego. Lwów: nakład autora, 1867.
Bibliografia |
- Krzysztof Rafał Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438–1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002. ISBN 83-88857-31-2.
- Ignacy Rychlik: Księstwa oświęcimskie i zatorskie.
Linki zewnętrzne |
- Dokument inkorporacja księstwa do Polski 23.03.1563
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||
| ||||||||||
| ||||||||||||||||||
