Czerwińsk nad Wisłą
| |||
| |||
Kościół romański | |||
Państwo | |||
Województwo | |||
Powiat | płoński | ||
Gmina | Czerwińsk nad Wisłą | ||
Liczba ludności (2011) | 1089[1][2] | ||
Strefa numeracyjna | 24 | ||
Kod pocztowy | 09-150 | ||
Tablice rejestracyjne | WPN | ||
SIMC | 0561885 | ||
Położenie na mapie gminy Czerwińsk nad Wisłą Czerwińsk nad Wisłą | |||
Położenie na mapie Polski Czerwińsk nad Wisłą | |||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego Czerwińsk nad Wisłą | |||
Położenie na mapie powiatu płońskiego Czerwińsk nad Wisłą | |||
Strona internetowa miejscowości | |||
Czerwińsk nad Wisłą – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim.
Miejscowość jest siedzibą gminy Czerwińsk nad Wisłą oraz rzymskokatolickiej parafii Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Znajduje się tutaj niewielka przystań żeglugi śródlądowej na Wiśle.
Czerwieńsk położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sąchockim ziemi ciechanowskiej województwa mazowieckiego[3]. W 1785 roku miasto Czerwińsk wchodziło w skład klucza czerwińskiego biskupstwa płockiego[4].
Spis treści
1 Historia
2 Zdarzenia i ludzie
3 Zobacz też
4 Przypisy
5 Bibliografia
6 Linki zewnętrzne
Historia |
Tradycyjna zabudowa małomiasteczkowa
Historia Czerwińska przez stulecia nierozerwalnie jest związana z historią tutejszego klasztoru kanoników regularnych, powstałego w XII w. Pierwszy dokument wspominający o Czerwińsku, pochodzący z 1155 r., to bulla papieża Hadriana IV dotycząca właśnie klasztoru. Dzięki nadaniom i darowiznom książąt mazowieckich zakon ten stał się jednym z większych właścicieli feudalnych na Mazowszu.
Adrian IV papież bierze pod opiekę klasztor w Czerwińsku
Nie tylko jednak związek z klasztorem powodował rozkwit miejscowości – położona nad Wisłą, stanowiła ważny punkt na szlaku handlowym łączącym Pomorze z Mazowszem. Była też ważnym punktem obronnym podczas najazdów pruskich, jaćwieskich, litewskich. Prawa miejskie Czerwińsk uzyskał w dwóch etapach, jako że osada podzielona była na dwie części – biskupią, wschodnią (gdzie biskupi płoccy posiadali dwór), i klasztorną, zachodnią. W 1373 część Czerwińska należąca do biskupów płockich otrzymała prawa miejskie[5].
W lipcu 1410 roku w okolicach Czerwińska wojska polskie Jagiełły przeprawiały się przez Wisłę po moście łyżwowym zbudowanym przez mistrza Jarosława[6], aby połączyć się z wojskami litewskimi i ruszyć na państwo zakonne. To jednak klasztor ściągał tutaj książąt mazowieckich, biskupów, to w klasztorze w 1419 r. toczono rokowania z posłami króla Eryka Pomorskiego. W lipcu 1422 r. Jagiełło kolejny raz będąc w Czerwińsku, wydał tu jeden ze swych przywilejów dla stanu szlacheckiego tzw. przywilej czerwiński gwarantujący nietykalność dóbr dziedzicznych bez wyroku sądowego. W XV w. odbywały się tutaj sejmy mazowieckie, a także synod diecezjalny. W 1475 powstał tzw. Kodeks Czerwiński książąt mazowieckich.
W 1582 prawa miejskie uzyskała część klasztorna (formalnie, bo z praw miejskich mieszkańcy części klasztornej faktycznie korzystali już wcześniej). W 1526 roku Czerwińsk został wcielony do ziem Królestwa Polskiego.
Od XVII w., choć popularności przysparzał miejscowości znajdujący się w klasztorze obraz Matki Boskiej Czerwińskiej, uznany za cudowny w 1647 r., postępował proces marginalizacji opactwa, stopniowo tracił znaczenie również sam Czerwińsk, zresztą niekorzystający specjalnie na spławie zboża Wisłą i często nawiedzany przez pożary i powodzie. Z około pół tysiąca domów istniejących w XVI w. po potopie szwedzkim pozostała połowa, a w końcu XVIII w. istniało zaledwie 40 domów. Gdy w 1795 r. włączono Czerwińsk do Prus, zamieszkiwało go niespełna 300 osób, nie było też żadnej szkoły. Kilkanaście lat później, w dobie Księstwa Warszawskiego mieszkańców było już tylko 150. W 1815 r. Czerwińsk znalazł się w granicach Kongresówki, cztery lata później skasowano podupadający już klasztor. W 1870 r. formalnie odebrano mu prawa miejskie i włączono do gminy Sielec[7].
Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Sielec, w latach 1954–1972 gromady Czerwińsk nad Wisłą[8], a od 1 stycznia 1973 gminy Czerwińsk nad Wisłą[9]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie płockim.
Zdarzenia i ludzie |
W Czerwińsku powstawały sceny do licznych filmów i seriali, m.in. filmu "Matura" Tadeusza Konwickiego, serialu "Wszystkie pieniądze świata", serialowej adaptacji powieści "Lalka", dwóch odcinków serialu "Kryminalni" ("Miasteczko" i "Świadek"), filmów "Bracia" z cyklu Magiczne Drzewo, "Domy z deszczu", "Głowy pełne gwiazd", "Cwał", "Rozdroże Cafe", "Szamanka", "Weselna Polka", "Być jak Kazimierz Deyna", "Anioł śmierci" czy serialu "Glina 2".[potrzebny przypis]
28 listopada 1928 roku urodził się tutaj Jan Fotek, polski kompozytor.
20 lipca 1911 roku urodziła się tutaj Loda Halama.
31 stycznia 1874 roku urodził się tutaj Piotr Pręgowski
Zobacz też |
- Bazylika Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Czerwińsku nad Wisłą
- Synagoga w Czerwińsku nad Wisłą
- Stary cmentarz żydowski w Czerwińsku nad Wisłą
- Nowy cmentarz żydowski w Czerwińsku nad Wisłą
- Dom przy placu Batorego 1
Przypisy |
↑ Strona polskawliczbach.pl
↑ GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-12-31].
↑ Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, [b.n.k]
↑ Waldemar Graczyk, Inwentarz dóbr przednarwiańskich biskupstwa płockiego z 1785 roku, w: Nasza Przeszłość, t. 107, 2007, s. 267.
↑ Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński "Mazowsze, mały przewodnik" Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 110-111
↑ "Słownik historii Polski", Wiedza Powszechna, Warszawa 1973, str.561
↑ Postanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 471)
↑ Uchwała Nr VI/10/14/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu płońskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67)
↑ Uchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim
Bibliografia |
- A. Borkiewicz-Celińska, Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku (1370-1526), Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Dzieje Mazowsza do 1526 roku, red. A. Gieysztor i H. Samsonowicz, Warszawa 1994.- T. Mroczko, Czerwińsk romański, Warszawa 1972.
- S. Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959.
Linki zewnętrzne |
Czerwińsk (1) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.- Urząd Gminy Czerwińsk nad Wisłą
- Fundacja Rozwoju Czerwińska nad Wisłą
- Historia Żydów w Czerwińsku nad Wisłą na portalu Wirtualny Sztetl
| |||||||||||
| ||||||||||||
| ||||||||